III bobni yakunlash: takrorlash va yakuniy suhbat
III bobda jismlar muvozanati va oddiy mexanizmlarni o‘rgandik. Massa markazi — og‘irlik kuchi qo‘yilgan nuqta; muvozanat turlari turg‘un, noturg‘un va farqsiz. Kuch momenti M = F · l (N·m); richag muvozanatda F₁ · l₁ = F₂ · l₂. Oddiy mexanizmlar: qo‘zg‘almas blok (yutuq yo‘q, yo‘nalish o‘zgaradi), qo‘zg‘aluvchan blok (2 marta yutuq), qiya tekislik (F = P · h : s), vint, pona, chig‘iriq (R : r). Oltin qoida: kuchdan necha marta yutsak, yo‘lda shuncha yutqazamiz. FIK η = Af : At · 100 % < 100 %. Masalan, 8 m qiya tekislikda 2 m balandlikka 1000 N yuk ko‘tarilsa, ideal F = 250 N; haqiqiy kuch 300 N bo‘lsa, At = 300 · 8 = 2400 J, Af = 2000 J, η = 2000 : 2400 · 100 % ≈ 83,3 %. Jismni turg‘un qilish uchun massa markazi pastroq, tayanch yuzasi kengroq bo‘lishi kerak.
Yuk mashinasi haydovchisi og‘ir qoplarni kuzovning eng pastiga, yengillarini tepasiga joylaydi. Og‘irlik markazi past bo‘lgani uchun mashina burilishda ag‘darilmaydi; yuk baland to‘plansa, markaz ko‘tarilib, ag‘darilish xavfi ortadi.
Haydovchilar yukni to‘g‘ri ortadi, kran operatorlari yukni muvozanatda ushlaydi, sirk gimnastlari va ofitsiantlar muvozanatni saqlaydi.
Devor yonida yoki yumshoq joyda oyoqlaringizni juftlab turing va ohista yon tomonga engashib, qachon qadam tashlashga majbur bo‘lishingizni sezing; keyin oyoqlarni kengroq qo‘yib takrorlang.
«Mexanizm kartochkalari»: har bir o‘quvchiga mexanizm rasmi (qaychi, blok, bolta, vint, chiqirli arava) beriladi; u mexanizm turini, kuchdan yutug‘i bor-yo‘qligini va oltin qoidani aytadi.