ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Paskal qonuni va suyuqlik bosimi

Darslar 25–26 · 2 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
26

Tinch holatdagi gaz va suyuqlikda bosim

Darslik, 62–64-betlar
MaqsadTinch turgan suyuqlik va gaz bosimi, p = ρ · g · h formulasi va tutash idishlar qonuniyatini bilish.
Yangi so‘zlar
gidrostatik bosim · hydrostatic pressurechuqurlik (h) · depth (h)tutash idishlar · communicating vesselsmanometr · manometer
Tushuntirish

Suyuqlik og‘irligi tufayli idish tagiga va devorlariga bosim beradi. Bu gidrostatik bosim bo‘lib, p = ρ · g · h formulasi bilan topiladi: ρ — suyuqlik zichligi, g ≈ 9,8 N/kg (hisoblashda ko‘pincha 10), h — chuqurlik. Bosim chuqurlik bilan va zichlik bilan ortadi, idish shakliga va suyuqlik miqdoriga bog‘liq emas; shuning uchun suvosti kemalari mustahkam qilinadi. Bir xil chuqurlikda bosim hamma yo‘nalishda bir xil. Gaz bosimi molekulalarning idish devoriga urilishidan hosil bo‘ladi; gaz qancha siqilsa va qizdirilsa, bosim shuncha ortadi (velosiped shinasi). Tutash idishlarda bir jinsli suyuqlik bir xil sathda turadi; turli zichlikdagi suyuqliklar uchun h₁ : h₂ = ρ₂ : ρ₁ — zichligi kichik suyuqlik ustuni balandroq. Tutash idishlar ishlatiladi: choynak va uning tumshug‘i, suv ko‘targich minoralar, shlyuzlar, favvoralar.

ƒFormula
p = ρ · g · h
ρ — suyuqlik zichligi, g ≈ 9,8 N/kg, h — chuqurlik
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tepalikdagi suv minorasi mahalla uylariga suv beradi. Minoradagi suv sathi pastdagi jo‘mrakdan 15 m balandda bo‘lsa, bosim p = 1000 · 10 · 15 = 150 000 Pa = 150 kPa. Shuning uchun past joydagi uylarda suv kuchliroq oqadi.

Kim ishlatadi

Suv ta’minoti muhandisi minora balandligini tanlaydi, santexnik quvurlarni o‘rnatadi, to‘g‘on loyihachisi devor qalinligini chuqurlikka qarab hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ko‘p qavatli uyda bo‘lsangiz, pastki va yuqori qavatdagi jo‘mrakdan suv oqimini solishtiring. Bir qavatli uyda yashasangiz, kattalar bilan qo‘shnidan so‘rang.

Namunalar
h, mp, kPa1234510203040500
Hovuzda 5 m chuqurlikda (g = 10 N/kg, ρ = 1000 kg/m³): p = 1000 · 10 · 5 = 50 000 Pa = 50 kPa.
20 sm25 smsuvkerosin
Tutash idishda suv ustuni 20 sm bo‘lsa, kerosin (800 kg/m³) ustuni h = 20 · 1000 : 800 = 25 sm bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Idish shakli»: turli shakldagi (keng, tor, egilgan) shaffof idishlarga shishani suv bilan bir xil sathgacha to‘ldiring: tutash idishlarda suv bir sathda turishini ko‘ring. Xavfsizlik: shisha idish o‘rniga plastik shishalar ishlating; suvni to‘kib yubormang.

Mashq
1
Gidrostatik bosim formulasi qanday va undagi harflar nimani bildiradi?
2
Suvda 20 m chuqurlikda bosim necha Pa (g = 10 N/kg, ρ = 1000 kg/m³)?
3
Simob (13 600 kg/m³) ustunining balandligi 0,1 m. Bosim necha Pa (g = 10)?
4
Nima uchun suvosti kemalari katta chuqurlikka tushish uchun juda mustahkam qilinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliVaqt devoriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →