Gulli o‘simliklarning jinsiy ko‘payishi. Urug‘lanish
Urug‘lanish — chang va urug‘kurtakdagi jinsiy hujayralarning qo‘shilishi; undan yangi organizm boshlanadi. Chang donasi ikki hujayradan: kattasi vegetativ, kichigi generativ. Tumshuqcha yuzasining yopishqoq shirasi changni ushlab qoladi; vegetativ hujayra uzun chang naychasi hosil qilib, tumshuqcha va ustuncha ichidan tuguncha tomon o‘sadi. Generativ hujayra bo‘linib ikkita sperma beradi. Chang naychalaridan eng tezi urug‘kurtakka yetib boradi va ikkala spermani olib kiradi. Urug‘kurtakda tuxum hujayra va markaziy hujayra yetilgan: spermalardan biri tuxum hujayra bilan qo‘shilib murtakka aylanadi, ikkinchisi markaziy hujayra bilan qo‘shilib endospermni hosil qiladi. Bu qo‘sh urug‘lanish faqat gulli o‘simliklarga xos (uni rus olimi S. Navashin 1898-yilda kashf etgan). Natijada urug‘kurtak urug‘ga aylanadi (murtak + endosperm + urug‘kurtak qobig‘idan hosil bo‘lgan po‘st), tuguncha esa gulning boshqa qismlari bilan mevaga aylanadi. Tugunchada bitta urug‘kurtak bo‘lsa, bir urug‘li meva (o‘rik, olcha, shaftoli), ko‘p bo‘lsa, ko‘p urug‘li meva (lola, g‘o‘za) hosil bo‘ladi.
Bir tomoni bujmayib yoki kichik qolgan qulupnayning shu tomonida odatda urug‘lar kamroq rivojlangan bo‘ladi. Meva eti urug‘langan urug‘lar atrofida shishadi, shuning uchun qisman changlangan mevaning shakli noto‘g‘ri bo‘ladi.
Seleksioner mevadagi urug‘ sonini yaxshilaydi, agronom changlanish yaxshi bo‘lishini ta’minlaydi, urug‘chilik mutaxassisi urug‘ sifatini tekshiradi.
Uyda yangi no‘xat yoki loviya po‘stini kattalar bilan ochib, bo‘sh yoki kichik rivojlanmagan joylar bormi, ko‘ring. Donalarni sanab, daftarga yozing.
Maket-o‘yin: o‘quvchilar chang donasi, tumshuqcha, ustuncha, tuguncha, urug‘kurtak rollarini ijro etadi; «chang» tumshuqchaga tushadi va «naycha» (arqon) ustuncha orqali urug‘kurtakka boradi, ikkita «sperma» (to‘p) tuxum va markaziy hujayraga beriladi. Keyin chizma tuzing. Xavfsizlik: maket-o‘yinda yugurmang, o‘yin maydonida to‘qnashuvdan ehtiyot bo‘ling.