☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

«Avesto» va muzeylar

Darslar 11–12 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
12

Muzeylar

Darslik: 37–40-betlar
MaqsadMuzey nima ekanini, muzeylar vazifasini, mashhur jahon va O‘zbekiston muzeylarini bilish.
Yangi so‘zlar
muzey · museumeksponat · exhibitkolleksiya · collectionko‘rgazma zali · exhibition hall
Tushuntirish

Muzey — tarixiy yodgorliklarni asrovchi, saqlovchi, o‘rganuvchi va xalqqa ko‘rsatuvchi muassasa. Muzeylar odamlarning qadrli buyumlarni to‘plab, kelgusi avlodlarga qoldirish ehtiyojidan paydo bo‘lgan; dastlab qimmatli buyumlar ibodatxonalarda saqlangan; Yevropada Uyg‘onish davridan boshlab to‘plamlar ko‘paygan va keyinchalik ular asosida ko‘plab muzeylar ochilgan. Muzeyda ko‘rgazmaga qo‘yilgan buyumlar eksponat, ularning tartibga solingan to‘plami esa kolleksiya deyiladi. Jahonning mashhur muzeylari: Parijdagi Luvr (avval qirol saroyi bo‘lgan), Sankt-Peterburgdagi Ermitaj, Londondagi Britaniya muzeyi, Florensiyadagi Uffitsi. O‘zbekistonda O‘zbekiston tarixi davlat muzeyi (Toshkent; uning kolleksiyasida yuz minglab buyum bor), 1996-yilda ochilgan Temuriylar tarixi davlat muzeyi, san’at, xalqlar madaniyati kabi muzeylar faoliyat yuritadi. Temuriylar tarixi muzeyida Amir Temurning «Rosti-rusti» («Tog‘rilik najotdir») shiori yozilgan. Ko‘plab muzeylar YUNESKO bilan hamkorlik qiluvchi Muzeylar xalqaro kengashiga (ICOM) birlashgan. Muzeyda eksponatlarga tegmaslik va tartib saqlash kerak.

Namunalar
Muzey zanjiri: to‘playdi → saqlaydi → o‘rganadi → ko‘rsatadi. Masalan, arxeologlar topgan tangani muzey tozalab, yoshini aniqlaydi va zalga qo‘yadi.
Muzey turlari mavzusiga ko‘ra bo‘ladi: tarix, san’at, texnika, tibbiyot, hayvonot dunyosi, harbiy qurol-yarog‘.
Sinfda faoliyat

«Sinf muzeyi»: har bir o‘quvchi uydan bitta xavfsiz, oilaviy qadriyatli buyum (eski rasm, kitob) keltiradi; yorliq yozib, kolleksiya tuzadi va «ekskursiya» o‘tkazadi.

Mashq
1
Muzey qanday vazifalarni bajaradi?
2
Eksponat va kolleksiya so‘zlarining farqini ayting.
3
Dunyoning to‘rtta mashhur muzeyini va ular joylashgan shaharni ayting.
4
Nima uchun muzeylar xalq uchun kerak?