ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Yevropada ilm-fan va Turkiston ma’rifatparvarlari

Darslar 28–29 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
29

Turkiston ma’rifatparvarlari

Darslik: 95–98-betlar
MaqsadTurkiston ma’rifatparvarlari — jadidlar kimligi va ularning maqsad-faoliyatini bilish.
Yangi so‘zlar
ma’rifat · enlightenmentjadid · Jadidmustamlaka · colonyqatag‘on · repression
Tushuntirish

Ma’rifat — ta’lim va tarbiya orqali odamlar bilimi va ongini oshirish. Bu ishga o‘zini bag‘ishlagan kishilar ma’rifatparvarlar deyiladi. Turkistonda XIX asr oxiri – XX asr boshlarida jadidchilik harakati vujudga keldi; «jadid» arabcha «yangi» degani. Turkiston o‘sha paytda Rossiya imperiyasining mustamlakasi edi, jadidlar yurt ilm-fanda orqada qolgani uchun tashvishlanib, uni ozod va obod ko‘rishni xohlagan. Ular avval «usuli jadid» (yangi usul) maktablarini ochdi: unda diniy bilimlar bilan birga hisob, geografiya, tabiat fanlari o‘qitilgan. Ular darsliklar yozdi, gazeta va jurnallar chiqardi, teatr tashkil qildi, iqtidorli yoshlarni chet elga o‘qishga yubordi. Mahmudxo‘ja Behbudiy (1875, Samarqand) yangi usul maktabi ochdi, «Padarkush» dramasini (1911) yozdi, «Samarqand» gazetasi va «Oyna» jurnalini chiqardi. Abdulla Avloniy (1878, Toshkent) «Turkiy guliston yoxud axloq» kabi kitoblar yozdi va «Turon» teatr jamoasini tuzdi. Munavvar qori Abdurashidxonov (1878, Toshkent) 1901-yilda yangi usul maktabi ochdi, darsliklar yozdi. Sovet davrida jadidlar quvg‘in qilindi; Munavvar qori 1931-yilda otib tashlandi. Mustaqillikdan keyin ularning yaxshi nomlari tiklandi, Toshkentda «Shahidlar xotirasi» majmuasi va «Qatag‘on qurbonlari xotirasi» muzeyi barpo etildi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahallada ko‘ngillilar bolalar uchun dam olish kuni o‘qish soati boshladi. Bilimni o‘rgatish orqali oshirish, darsdagi ma’rifat mana shunday kichik ishdan boshlanishi mumkin.

Kim ishlatadi

O‘qituvchilar, kutubxonachilar, darslik mualliflari va mahalla ko‘ngillilari bilim tarqatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bilgan bir ishingizni, masalan qog‘oz qayiq yasashni, beshta daqiqada birovga o‘rgating va u o‘zi qila olishini ko‘ring.

Namunalar
36 yil1875Behbudiy tug‘ildi1911«Padarkush»
Behbudiy «Padarkush»ni 1911-yilda yozganda 36 yoshda edi: 1911 − 1875 = 36.
Yangi usul maktabida diniy ta’lim bilan birga tabiat fanlari ham o‘qitilgan.
Sinfda faoliyat

«Jadid maktabi»: bir kun uchun «yangi usul maktabi» jadvalini tuzing — diniy ta’limdan tashqari qaysi fanlar bo‘lardi va nima uchun?

Mashq
1
Jadid so‘zi nimani bildiradi?
2
Jadidlar nimadan ish boshlagan?
3
Behbudiy qanday ish qilgan?
4
Nima uchun jadidlar ta’qib qilingan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKutubxona xonasi uchun gilamHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →