Savdo yo‘llari
Savdo davlatlarga foyda keltirgani uchun mamlakatlar savdogarlar xavfsizligi va qulayligini ta’minlashga harakat qilgan. Eng qadimgi yo‘llardan biri «La’l yo‘li» bo‘lgan: u miloddan avvalgi 3–2 ming yilliklarda Badaxshon tog‘laridan (Pomir yaqinidan) la’l (lojuvard) toshini Eron, Mesopotamiya va Misrga yetkazgan; bu toshdan yasalgan buyumlar Misr maqbaralarida topilgan. «Shoh yo‘li» Kichik Osiyodagi Sardisdan Eron podsholigi poytaxtlaridan biri Suzagacha cho‘zilgan; Doro I davrida u tartibga keltirilgan va davlat nazorati ostida bo‘lgan. Buyuk Ipak yo‘li miloddan avvalgi II asrda ochilgan; Xitoyning Sian shahridan boshlanib, Markaziy Osiyo orqali, Samarqandda ikkiga bo‘linib, O‘rtayer dengizi va Qora dengizgacha yetgan; uzunligi taxminan 12 000 km. Yo‘l faqat ipak emas, madaniyat, dinlar va ilm almashinuviga ham xizmat qilgan. Yo‘l o‘tgan davlatlar karvonsaroylar qurgan va boj olib xazinani to‘ldirgan. Dengizda esa O‘rtayer dengizining sharqiy sohilida (hozirgi Livan atrofida) yashagan finikiyaliklar mustahkam yelkanli kemalarda, yulduzlarga qarab suzib, savdo qilgan.
«Karvon yo‘li»: xaritada Sian — Samarqand — O‘rtayer dengizi yo‘lini chizing, har bir to‘xtash joyida savdogar nima sotishi mumkinligini yozing (ipak, la’l, ziravor, oyna…).