ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Kompyuter va uning tuzilishi

Darslar 6 · 1 ta dars · D.T. Kamaltdinova, D.M. Sayfurov. Informatika va axborot texnologiyalari 5-sinf (umumiy tahriri F.M. Zakirova). «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
6

Kompyuter va uning tuzilishi

Darslik: 24–27-betlar
MaqsadKompyuter turlarini, shaxsiy kompyuterning asosiy qurilmalarini va tizim bloki ichidagi qismlarni sanab, vazifalarini aytadi.
Yangi so‘zlar
kompyuter · computer: a universal automatic device that processes information very fasttizim bloki · system unit: the case with the main parts insideprotsessor · processor: the “brain” that controls and calculatesoperativ xotira · RAM: fast memory that works while the computer is on
Tushuntirish

Kompyuter – ingliz tilidagi computer («hisoblagich») so‘zidan olingan bo‘lib, axborotni katta tezlikda qayta ishlovchi universal avtomatik qurilmadir. Uning turlari ko‘p: stol usti (desktop), monoblok (monitor va tizim bloki birlashgan), noutbuk (laptop) va planshet; telefon (smartfon) ham aslida kichik kompyuter. Turli kompyuterlar tashqi ko‘rinishi va tezligi bilan farq qilsa-da, ularning hammasi bir xil sxema asosida ishlaydi: kiritish qurilmasi, protsessor (boshqarish va arifmetik-mantiqiy qismlar), xotira va chiqarish qurilmasi. Shaxsiy kompyuterning to‘rtta asosiy qurilmasi: tizim bloki, monitor, klaviatura va sichqoncha. Tizim blokining ichida asosiy plata, protsessor, operativ xotira, videokarta, tovush kartasi va axborot saqlovchi disk (qattiq disk yoki SSD) joylashgan. Monitor ma’lumotni ko‘rsatadi, klaviatura va sichqoncha esa ma’lumot kiritish va boshqarish uchun xizmat qiladi.

sistemali plataprotsessortezkor xotira(RAM)videokartaovoz kartasidisk (HDD yokiSSD)tizim blokimonitorklaviaturasichqonchaShaxsiykompyuter
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Svetofor, kassa apparati va kir yuvish mashinasining ichida kichik kompyuter bor. Kompyuter faqat stol ustidagi quti emas, u ko‘p asboblarni boshqaradi. Har birida ma’lumot kiradi, ishlanadi va natija chiqadi.

Kim ishlatadi

Texnik asboblarni ta’mirlaydi, muhandis ularning ichki qismlarini loyihalaydi, dasturchi ularni boshqaradigan dastur yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Atrofingizdagi bitta asbobni tanlab, unga nima kiritilishini va nima natija chiqishini bir gapda ayting.

Namunalar
Matn terish: harflarni klaviatura kiritadi (kiritish), protsessor ularni qayta ishlaydi, operativ xotira vaqtincha ushlab turadi, monitor ekranga chiqaradi (chiqarish), disk esa saqlab qo‘yadi.
Aziza sinfda monoblokda, uyda esa noutbukda ishlaydi. Qurilmalar boshqacha ko‘rinsa ham, ikkalasida ham protsessor, xotira, ekran va klaviatura bor – sxema bir xil.
Sinfda faoliyat

«Kompyuter odami»: sinfdan 6 bola bitta qurilma rolini oladi (klaviatura – xabar kiritadi, protsessor – o‘ylaydi, xotira – eslab qoladi, monitor – ko‘rsatadi, disk – daftarga yozadi, sichqoncha – ishora qiladi) va qisqa topshiriqni birga bajaradi.

Mashq
1
Shaxsiy kompyuterning to‘rtta asosiy qurilmasini sanang.
2
Protsessorning vazifasi nima?
3
Qaysi qurilma ma’lumot kiritadi, qaysi biri chiqaradi: klaviatura, monitor, sichqoncha?
4
Nima uchun telefon, noutbuk va stol usti kompyuteri turlicha ko‘rinsa ham, ularni kompyuter deymiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMikroskop uchun adolatli qoidaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →