☰ Mundarija · Informatika

Kompyuter va uning tuzilishi

Darslar 6 · 1 ta dars · D.T. Kamaltdinova, D.M. Sayfurov. Informatika va axborot texnologiyalari 5-sinf (umumiy tahriri F.M. Zakirova). «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
6

Kompyuter va uning tuzilishi

Darslik: 24–27-betlar
MaqsadKompyuter turlarini, shaxsiy kompyuterning asosiy qurilmalarini va tizim bloki ichidagi qismlarni sanab, vazifalarini aytadi.
Yangi so‘zlar
kompyuter · computer: a universal automatic device that processes information very fasttizim bloki · system unit: the case with the main parts insideprotsessor · processor: the “brain” that controls and calculatesoperativ xotira · RAM: fast memory that works while the computer is on
Tushuntirish

Kompyuter – ingliz tilidagi computer («hisoblagich») so‘zidan olingan bo‘lib, axborotni katta tezlikda qayta ishlovchi universal avtomatik qurilmadir. Uning turlari ko‘p: stol usti (desktop), monoblok (monitor va tizim bloki birlashgan), noutbuk (laptop) va planshet; telefon (smartfon) ham aslida kichik kompyuter. Turli kompyuterlar tashqi ko‘rinishi va tezligi bilan farq qilsa-da, ularning hammasi bir xil sxema asosida ishlaydi: kiritish qurilmasi, protsessor (boshqarish va arifmetik-mantiqiy qismlar), xotira va chiqarish qurilmasi. Shaxsiy kompyuterning to‘rtta asosiy qurilmasi: tizim bloki, monitor, klaviatura va sichqoncha. Tizim blokining ichida asosiy plata, protsessor, operativ xotira, videokarta, tovush kartasi va axborot saqlovchi disk (qattiq disk yoki SSD) joylashgan. Monitor ma’lumotni ko‘rsatadi, klaviatura va sichqoncha esa ma’lumot kiritish va boshqarish uchun xizmat qiladi.

Namunalar
Matn terish: harflarni klaviatura kiritadi (kiritish), protsessor ularni qayta ishlaydi, operativ xotira vaqtincha ushlab turadi, monitor ekranga chiqaradi (chiqarish), disk esa saqlab qo‘yadi.
Aziza sinfda monoblokda, uyda esa noutbukda ishlaydi. Qurilmalar boshqacha ko‘rinsa ham, ikkalasida ham protsessor, xotira, ekran va klaviatura bor – sxema bir xil.
Sinfda faoliyat

«Kompyuter odami»: sinfdan 6 bola bitta qurilma rolini oladi (klaviatura – xabar kiritadi, protsessor – o‘ylaydi, xotira – eslab qoladi, monitor – ko‘rsatadi, disk – daftarga yozadi, sichqoncha – ishora qiladi) va qisqa topshiriqni birga bajaradi.

Mashq
1
Shaxsiy kompyuterning to‘rtta asosiy qurilmasini sanang.
2
Protsessorning vazifasi nima?
3
Qaysi qurilma ma’lumot kiritadi, qaysi biri chiqaradi: klaviatura, monitor, sichqoncha?
4
Nima uchun telefon, noutbuk va stol usti kompyuteri turlicha ko‘rinsa ham, ularni kompyuter deymiz?