Kompyuterni boshqaruvchi dasturlar
Kompyuter qurilmalarning o‘zi bilan emas, dasturlar bilan ishlaydi. Dastur – kompyuter tushunadigan tilda yozilgan buyruqlarning tartibli ketma-ketligi. Dasturning ekrandagi ko‘rinishi va foydalanuvchiga beradigan imkoniyatlari interfeys deyiladi. Dasturiy ta’minot uch qismga bo‘linadi: tizimli (boshqaruvchi), amaliy (matn, rasm, hisob-kitob bilan ishlovchi) dasturlar va dasturlash tillari. Eng muhim tizimli dastur – operatsion tizim: u kompyuter yoqilganda ishga tushadi, barcha qurilma va dasturlarni boshqaradi va foydalanuvchi bilan muloqotni ta’minlaydi. Kompyuterlarda keng tarqalgan operatsion tizim – Windows (Microsoft kompaniyasi, birinchi versiyasi 1985-yilda chiqqan); telefon va planshetlarda ko‘pincha Android (Google) yoki iOS (Apple) ishlaydi. Windows – inglizcha «oynalar»; unda dasturlar va papkalar oynalarda ochiladi. Ish stolida yorliqlar, ish paneli, Start tugmasi va Savat (Recycle Bin) bor. Oyna yuqori o‘ng burchakdagi tugmalar bilan kichraytiriladi, kattalashtiriladi yoki yopiladi, sarlavha satridan sudrab siljitiladi.
Lift tugmalari panelini bosganda lift siz tanlagan qavatga boradi. Tugmalar — foydalanuvchi bilan gaplashadigan ko‘rinish, ichidagi dastur esa lifni boshqaradi. Kompyuterdagi interfeys ham shunday vazifani bajaradi.
Dasturchi dastur yozadi, interfeys dizayneri uni qulay qiladi, tizim administratori kompyuterlarni boshqaradi.
Tugmalar paneli bor bitta asbobni ko‘rib, uning qaysi tomoni qulay va qaysi tomoni noqulay ekanini bir gapda ayting.
| – | □ | ✕ |
|---|---|---|
| kichraytirish | kattalashtirish | yopish |
«Tez oyna»: stolda 3 ta oyna ochiladi. O‘qituvchi buyruq beradi: «kichiklashtir», «kattalashtir», «siljit», «yop» – bolalar navbat bilan bajaradi. Eslatma: yopishdan oldin ishni saqlash kerak.