Darslar 7 · 1 ta dars · D.T. Kamaltdinova, D.M. Sayfurov. Informatika va axborot texnologiyalari 5-sinf (umumiy tahriri F.M. Zakirova). «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
7
Kompyuterning qo‘shimcha qurilmalari
Darslik: 28–31-betlar
MaqsadQo‘shimcha (tashqi) qurilmalarni vazifasiga ko‘ra kiritish, chiqarish va ikki tomonlama qurilmalarga ajratadi.
Yangi so‘zlar
qo‘shimcha qurilma · additional (peripheral) device: not one of the main four, but very usefulprinter · printer: puts information from the computer on paperskaner · scanner: copies a picture or text from paper into the computerrouter (modem) · router (modem): connects the computer to the internet
Tushuntirish
Kompyuterning asosiy qurilmalaridan tashqari ko‘plab qo‘shimcha (tashqi, yordamchi) qurilmalar bor. Kompyuter ularsiz ham ishlaydi, lekin ular bilan imkoniyatlari ancha kengayadi. Vazifasiga ko‘ra ular uchga bo‘linadi: ma’lumot kiritish (skaner, mikrofon, veb-kamera), ma’lumot chiqarish (printer, plotter, proyektor, ovoz kuchaytirgich, quloqchin) va ma’lumotni ham qabul qiladigan, ham uzatadigan qurilmalar (modem va Wi-Fi router). Printer kompyuter xotirasidagi matn yoki rasmni qog‘ozga chiqaradi; purkagichli, lazerli va matritsali printerlar bor, ko‘p funksiyali qurilma esa printer, skaner va nusxa ko‘chirgichni birlashtiradi. Skaner esa teskari ishlaydi: qog‘ozdagi matn yoki rasmni kompyuterga kiritadi. Plotter va keng formatli printer katta chizma va afishalarni, 3D-printer esa hajmli buyumlarni yasaydi. Quloqchinni ovozni o‘rtacha balandlikda ishlating, chunki baland ovoz eshitishga zarar qiladi.
Namunalar
Rasmingizni daftardan kompyuterga o‘tkazish uchun skanerdan, uni qog‘ozga chiqarish uchun printerdan foydalanasiz. Birinchisi – kiritish, ikkinchisi – chiqarish qurilmasi.
Maktab kutubxonasida kitob muqovasini printerda chop etish, sinfda ma’ruzani proyektor orqali devorga chiqarish, uyda esa Wi-Fi router orqali internetga ulanish – uchala holat ham qo‘shimcha qurilmalarga misol.
Sinfda faoliyat
«Qurilma bozori»: har bir bola bitta qurilma kartochkasini oladi, o‘z vazifasini qisqa aytadi va uchta burchakdan (kiritish, chiqarish, ikkalasi) biriga o‘tadi.
Mashq
1
Printer va skanerning vazifalari qanday farq qiladi?
Printer kompyuterdagi ma’lumotni qog‘ozga chiqaradi, skaner esa qog‘ozdagi ma’lumotni kompyuterga kiritadi.
Katta reklama afishasini qaysi qurilmada chop etgan ma’qul?
Plotter yoki keng formatli printerda.
4
Nima uchun uydagi Wi-Fi parolini begonalarga aytmaslik kerak?
Begona odam tarmoqqa ulanib, internetdan noto‘g‘ri foydalanishi yoki qurilmalarga zarar yetkazishi mumkin; shuning uchun parolni faqat oila a’zolari biladi.