ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Scratch dasturlash muhiti

Darslar 27 · 1 ta dars · D.T. Kamaltdinova, D.M. Sayfurov. Informatika va axborot texnologiyalari 5-sinf (umumiy tahriri F.M. Zakirova). «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
27

Scratch dasturlash muhiti

Darslik: 85–90-betlar
MaqsadAlgoritm, ijrochi va dastur tushunchalarini tushuntiradi, Scratch oynasining asosiy qismlarini (sahna, sprayt, bloklar, skript) biladi va dasturni ishga tushiradi va to‘xtatadi.
Yangi so‘zlar
algoritm · a clear sequence of steps for an executorsprayt · sprite: a character or object in a Scratch projectskript · script: blocks snapped together in ordersahna (Stage) · stage: the area where the project runs
Tushuntirish

Algoritm – ijrochi bajarishi kerak bo‘lgan buyruqlarning izchil ketma-ketligi. Ijrochi inson, robot, mashina yoki kompyuter bo‘lishi mumkin. Algoritmni matn, formula, blok-sxema yoki dastur ko‘rinishida yozish mumkin. Dastur – kompyuter tushunadigan tilda yozilgan buyruqlar ketma-ketligi, dasturlash tillari esa dasturlar yoziladigan maxsus tillar. Scratch – bolalar va boshlovchilar uchun yaratilgan, bepul vizual dasturlash muhiti (Massachusets texnologiya instituti MIT jamoasi yaratgan): unda kod yozilmaydi, balki rangli bloklar pazl kabi birlashtiriladi. Scratch oynasida: bloklar palitrasi (ranglar bo‘yicha toifalar: Harakat, Tashqi ko‘rinish, Tovush, Hodisalar, Boshqarish, Sezgilar, Operatorlar, O‘zgaruvchilar), skriptlar maydoni, sahna va spraytlar paneli bor. Bo‘limlar: Kod (Code), Kostyumlar (Costumes), Ovozlar (Sounds). Sahnaning eni 480, bo‘yi 360 birlik: x o‘qi –240 dan 240 gacha, y o‘qi –180 dan 180 gacha, markaz (0, 0). Dastur yashil bayroqcha bilan ishga tushadi, qizil to‘xtatish tugmasi bilan to‘xtatiladi. Internetdagi Scratch hamjamiyatiga kirishda o‘qituvchi yoki kattalar yordamida ro‘yxatdan o‘ting, haqiqiy ismingiz va shaxsiy ma’lumotlarni yozmang.

HarakatTashqi ko‘rinishTovushHodisalarBoshqaruvSezishOperatorlarO‘zgaruvchilarbloklarpalitrasiskriptlarmaydonisahnaspraytlar paneliScratch oynasi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘yin qoidalarida kim nima qilishi aniq yozilgan: o‘yinchi qoidaga amal qiladi. Bu algoritmga o‘xshaydi, o‘yinchi esa ijrochi. Dastur ham xuddi shunday ijrochiga aniq qadamlarni beradi.

Kim ishlatadi

O‘yin yaratuvchisi qoidalarni aniq yozadi, dasturchi algoritm tuzadi, muhandis jarayonni bosqichlarga ajratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Xonadan chiqish kabi oddiy ishni uch aniq qadamda yozing, do‘stingiz aynan shu tartibda bajarsin.

Namunalar
Boshlashchoynakka suv quyamizqaynatamizchoy solamizbir necha daqiqa kutamizpiyolaga quyamizTugatish
Choy damlash algoritmi: 1) choynakka suv quyiladi; 2) qaynatiladi; 3) choy solinadi; 4) bir necha daqiqa kutiladi; 5) piyolaga quyiladi. Qadamlar tartibi o‘zgarsa, natija buziladi. (Qaynoq suv bilan kattalar yordamida ishlang!)
eni 480x = –240x = 240y = 180y = –180(0, 0)
Sahna kengligi 480 birlik. Sprayt chap chetdan (x = –240) o‘ng chetgacha (x = 240) o‘tsa, 240 – (–240) = 480 birlik yuradi.
Sinfda faoliyat

«Robot-bola»: bola ijrochi (robot) bo‘ladi, sinf unga qadamma-qadam buyruq beradi («3 qadam oldinga», «o‘ngga bur»), uni to‘siqlar orasidan o‘tkazadi. Buyruq noaniq bo‘lsa, robot «tushunmadim» deydi.

Mashq
1
Algoritm nima va uning ijrochisi kim bo‘lishi mumkin?
2
Scratch sahnasining o‘lchami va markazi koordinatalari qanday?
3
Dasturni ishga tushirish va to‘xtatish tugmalari qanday?
4
Nima uchun Scratchda bloklar xato yozilmaydi, ya’ni sintaksis xatosi kam bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTamirlash kuni rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →