Darslar 8 · 1 ta dars · D.T. Kamaltdinova, D.M. Sayfurov. Informatika va axborot texnologiyalari 5-sinf (umumiy tahriri F.M. Zakirova). «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
8
Klaviatura va sichqoncha bilan ishlash ko‘nikmalari
Darslik: 32–35-betlar
MaqsadKlaviatura tugmachalarining guruhlarini va muhim tugmalarining vazifasini biladi; sichqonchaning tugmalari bilan to‘g‘ri ishlay oladi.
Yangi so‘zlar
kursor · cursor: the blinking line or arrow showing where you workShift va Caps Lock · Shift: capital letter while held; Caps Lock: capitals until switched offBackspace / Delete · delete the character left / right of the cursorkontekst menyu · the menu that opens with the right mouse button
Tushuntirish
Klaviatura kompyuterga ma’lumot kiritish uchun xizmat qiladi. Uning tugmalari vazifasiga ko‘ra oltita guruhga bo‘linadi: harf va raqamli tugmalar, kursorni boshqarish tugmalari (strelkalar, Home, End, Page Up, Page Down), maxsus tugmalar (Esc, Enter, Shift, Caps Lock, Ctrl, Alt, Backspace, Delete, Insert), funksional tugmalar (F1–F12), o‘ng tomondagi qo‘shimcha raqamli panel va chiroqli indikatorlar. Probel (Space) so‘zlar orasida bo‘sh joy qoldiradi. Backspace kursordan chapdagi belgini, Delete esa o‘ngdagisini o‘chiradi. Sichqonchaning chap tugmasi bir marta bosilsa obyekt tanlanadi, ikki marta tez bosilsa papka yoki fayl ochiladi; o‘ng tugma kontekst menyuni ochadi, g‘ildirakcha esa sahifani yuqoriga-pastga siljitadi. Uch marta bosish matn muharririda butun abzasni belgilaydi. Print Screen tugmasi ekranning nusxasini (skrinshot) xotiraga oladi.
Namunalar
«Samarqand» deb yozmoqchisiz: bosh harf uchun Shift ni bosib turib S ni bosasiz; keyin Shift ni qo‘yib yuborasiz va qolgan harflarni yozasiz.
Yozayotganda «Toshkemt» deb xato yozdingiz. Kursorni strelka tugmasi bilan «m» dan keyinga qo‘ying, Backspace ni bir marta bosing – «m» o‘chadi – va «n» ni yozing: «Toshkent».
Sinfda faoliyat
«Tugma izlash» musobaqasi: o‘qituvchi tugma nomini aytadi (Enter, Space, Esc, Delete, Caps Lock), bolalar uni klaviaturaning rasmidan birinchi bo‘lib ko‘rsatadi. Keyin sichqoncha bilan «bir marta, ikki marta, o‘ng tugma» mashqi.
Mashq
1
Klaviatura tugmalari nechta guruhga bo‘linadi va ular qaysilar?
Oltita: harf-raqamli, kursor, maxsus, funksional, qo‘shimcha raqamli panel, indikatorlar.