ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Amaliy mashg‘ulot: kodlash va hajm hisoblash

Darslar 5 · 1 ta dars · D.T. Kamaltdinova, D.M. Sayfurov. Informatika va axborot texnologiyalari 5-sinf (umumiy tahriri F.M. Zakirova). «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
5

Amaliy mashg‘ulot: kodlash va o‘lchov birliklari

Darslik: 23-bet
MaqsadIkkilik kodning kombinatsiyalarini yozadi, bit, bayt va Kbayt, Mbayt, Gbayt o‘rtasida o‘tkazadi va matn hajmini hisoblaydi.
Yangi so‘zlar
kombinatsiya · a different arrangement or combination of signsikkilik kod · binary code: information written with 0 and 1axborot hajmi · the amount of information, measured in bits and bytestartib raqami · the number of a letter in the alphabet used as its code
Tushuntirish

Ikki belgi (0 va 1) yordamida juda ko‘p turli kod hosil qilish mumkin, chunki ularning kombinatsiyalari soni bitlar soniga bog‘liq. 1 bit 2 xil holat beradi, 2 bit 4 xil (00, 01, 10, 11), 3 bit 8 xil, 4 bit 16 xil, 8 bit esa 256 xil kombinatsiya beradi: har bir yangi bit kombinatsiyalar sonini ikki barobar oshiradi. Birliklar o‘rtasida o‘tish uchun: bayt → bit ga 8 ga ko‘paytiriladi, bit → bayt ga 8 ga bo‘linadi; Kbayt → bayt ga 1024 ga ko‘paytiriladi, Mbayt → Kbayt ga ham 1024 ga ko‘paytiriladi. Matn hajmini topish uchun belgilar soni hisoblanadi (probel va tinish belgilari ham belgi), chunki har bir belgi 1 bayt. Katta matnda: sahifalar soni × satrlar soni × satrdagi belgilar soni.

BitlarKombinatsiyalar
12
24
38
416
8256
800 × 6000,46 MB469 KB

800 × 600 = 480000 piksel

480000 × 8 bit = 3840000 bit = 480000 bayt ≈ 0,46 MB

(siqilmagan fayl; JPEG kabi formatlar kichikroq bo‘ladi)

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kompyuter darsida bola papkadagi ikki faylni solishtirdi: bir sahifa matn va bitta surat. Surat hajmi matnnikidan ancha ko‘p ekani ko‘rsatilgan edi. Hajmni bilish fayllarni saqlash va uzatishni osonlashtiradi.

Kim ishlatadi

Tizim administratori xotira yetishini rejalashtiradi, dasturchi fayllarni kichik qilib saqlaydi, aloqa muhandisi ma’lumot uzatish tezligini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir harf, bir so‘z, bir gap va bir sahifa matnni hajmi bo‘yicha kichikdan kattaga tartiblang.

Namunalar
Barcha 3 bitli kodlar: 8 ta
000001010011
100101110111
3 bitli barcha kodlar: 000, 001, 010, 011, 100, 101, 110, 111 – jami 8 ta, ya’ni 2 × 2 × 2 = 8.
13 belgi = 13 bayt = 104 bit (␣ — probel)
Salom,␣
dunyo!
«Salom, dunyo!» jumlasida: Salom (5) + vergul (1) + probel (1) + dunyo (5) + undov belgisi (1) = 13 belgi. Hajmi 13 bayt = 13 × 8 = 104 bit.
Sinfda faoliyat

«Bitlar qatori»: 3 ta bola 0 yoki 1 yozilgan kartochkani ko‘taradi (ko‘tarilgan = 1, tushirilgan = 0). Sinf bir vaqtda hamma 8 ta kombinatsiyani sanab chiqadi va doskaga yozadi.

Mashq
1
6 bayt necha bit?
2
32 bit necha bayt?
3
3 Mbayt necha Kbayt?
4
Bayroq 3 ta yo‘lakdan iborat, har bir yo‘lak qizil yoki oq bo‘lishi mumkin. Nechta turli bayroq hosil qilish mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuniga sovg‘a missiyasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →