Axborotni kodlash. Axborot o‘lchov birliklari
Kod – axborotni ifodalash uchun ishlatiladigan shartli belgilar tizimi. Axborotni maxsus belgilar yordamida bir ko‘rinishdan boshqasiga o‘tkazish kodlash, kodlangan axborotning mazmunini qayta tiklash esa dekodlash deyiladi. Kodlash raqamli, belgili va grafik usullarda bo‘ladi: masalan, yo‘l belgilari, nota, Morze alifbosi (nuqta va tire) kod hisoblanadi. Axborotni sir saqlash uchun kodlash shifrlash, uni qayta ochish esa deshifrlash deyiladi; bu bilan shug‘ullanadigan fan kriptografiya. Kompyuter hamma axborotni faqat ikki belgi – 0 va 1 bilan saqlaydi. Bitta 0 yoki 1 – bir bit, 8 bit esa 1 bayt: bitta harf yoki raqam odatda 1 bayt joy oladi. Birliklar: 1 Kbayt = 1024 bayt, 1 Mbayt = 1024 Kbayt, 1 Gbayt = 1024 Mbayt, 1 Tbayt = 1024 Gbayt.
| Birlik | Qiymati |
|---|---|
| 1 bayt | 8 bit |
| 1 KB | 1024 bayt |
| 1 MB | 1024 KB |
| 1 GB | 1024 MB |
| 1 TB | 1024 GB |
0101₂ = 4 + 1 = 5
Tugmalar bitlarni almashtiradi: 1 — qo‘shiladi, 0 — qo‘shilmaydi
Ikki bola uzoqdan ovozsiz xabar almashdi: qo‘l ko‘tarilsa — 1, tushirilsa — 0. Faqat ikkita holat bilan ham ketma-ketlik orqali xabar berish mumkin ekan. Kompyuter ham shunday ikki belgi bilan hamma narsani saqlaydi.
Aloqachi ma’lumotni signalga aylantiradi, dasturchi kodlar bilan ishlaydi, axborot xavfsizligi mutaxassisi ma’lumotni shifrlab himoya qiladi.
Do‘stingizga uchta «ha/yo‘q» savol bering (masalan, «Yomg‘ir yog‘yaptimi?») va javobni faqat «ha» uchun 1, «yo‘q» uchun 0 deb yozib bering.
| K | I | T | O | B |
|---|---|---|---|---|
| 8 | 8 | 8 | 8 | 8 |
«Maxfiy xat»: juftliklar har bir harfni alifbodagi keyingi harf bilan almashtirib (A→B, M→N...) qisqa so‘zni shifrlaydi va sherigi deshifrlaydi. Keyin Morze belgilari bilan chapak-chertish orqali «SOS» ni (uch qisqa, uch uzun, uch qisqa) uzatib ko‘rishadi.