☰ Mundarija · Informatika

Hujjatlarni formatlash uskunalari

Darslar 14 · 1 ta dars · D.T. Kamaltdinova, D.M. Sayfurov. Informatika va axborot texnologiyalari 5-sinf (umumiy tahriri F.M. Zakirova). «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
14

Hujjatlarni formatlash uskunalari

Darslik: 51–54-betlar
MaqsadFormatlashning uch turini (belgi, abzas, hujjat) ajratadi, shrift va abzas parametrlarini o‘zgartiradi va hujjatni saqlaydi.
Yangi so‘zlar
formatlash · formatting: changing how text looksshrift o‘lchami (punkt) · font size, measured in points (pt)tekislash · alignment: left, centre, right or justifiedshablon · template: a ready-made page design
Tushuntirish

Matnni formatlash – uning tashqi ko‘rinishini o‘zgartiruvchi amallarni bajarish. Formatlash uch turga bo‘linadi: belgilarni (shriftni), abzaslarni va butun hujjatni formatlash. Belgilarni formatlashda shrift turi, o‘lchami, rangi va yozuv shakli (qalin – Ctrl+B, qiya – Ctrl+I, tagiga chizilgan – Ctrl+U) o‘zgartiriladi; ular Bosh tabining Shrift guruhida. Shrift o‘lchami punktda o‘lchanadi: 1 punkt = 1/72 dyuym, 1 dyuym = 25,4 mm. Abzasni formatlashda matnning tekislanishi (chapdan, o‘rtadan, o‘ngdan, kengligi bo‘yicha), satrlar oralig‘i, abzas chekinishi va abzaslar orasidagi masofa belgilanadi. Hujjatni formatlashga sahifa hoshiyalari, yo‘nalishi (kitob yoki albom) va o‘lchami kiradi. Formatlashdan oldin kerakli joy sichqoncha bilan belgilanadi. Tayyor shablonlar vaqtni tejaydi. Hujjatni tez-tez saqlab turing: Fayl → Saqlash (Ctrl+S) hujjatni yangilaydi, Boshqacha saqlash esa yangi nom yoki joy beradi.

Namunalar
Sarlavhani belgilab, 20 punkt, qalin va o‘rtadan tekislangan qilamiz; asosiy matnni esa 14 punkt va kengligi bo‘yicha tekislaymiz. Shrift – belgi formati, tekislash – abzas formati.
Matn 144 punktli harf bilan yozilsa, bitta harfning balandligi 144 : 72 = 2 dyuym, ya’ni taxminan 5 sm bo‘ladi (2 × 2,54 sm). Shuning uchun oddiy matn 12–14 punktda yoziladi.
Sinfda faoliyat

«Bir jumla – besh ko‘rinish»: o‘quvchilar bitta jumlani yozib, har bir juftlik uni turlicha formatlaydi (o‘lcham, rang, qiyalik, tekislash). Sinf eng o‘qishga qulay variantni tanlaydi va nima uchun ekanini aytadi.

Mashq
1
Formatlashning uch turini ayting.
2
Qalin, qiya va tagiga chizilgan yozuv uchun qaysi klavishlar ishlatiladi?
3
72 punkt necha dyuym?
4
Nima uchun uzun matnni butunlay bosh harflarda yozish yaxshi emas?