ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Fayl va papka tushunchasi

Darslar 11 · 1 ta dars · D.T. Kamaltdinova, D.M. Sayfurov. Informatika va axborot texnologiyalari 5-sinf (umumiy tahriri F.M. Zakirova). «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
11

Fayl va papka tushunchasi

Darslik: 42–45-betlar
MaqsadFayl, papka (katalog), kengaytma va fayl yo‘li tushunchalarini tushuntiradi; fayl va papkalar ustida asosiy amallarni bajara oladi.
Yangi so‘zlar
fayl · file: any information stored under one name in the computer’s memorypapka (katalog) · folder (directory): a place that keeps files and other folders in orderkengaytma · extension: the end of the file name after the dot, showing its typefayl yo‘li · path: the route to a file through the folders
Tushuntirish

Kompyuterdagi hujjat, rasm, musiqa, video va dasturlar fayllar ko‘rinishida saqlanadi. Fayl – tashqi xotirada (disk, flesh-xotira, xotira kartasi) umumiy nom bilan saqlanadigan ma’lumot. Fayl nomi ikki qismdan iborat: nom va nuqtadan keyingi kengaytma, masalan, insho.docx yoki xaridlar.txt. Nomni foydalanuvchi o‘zi beradi, kengaytmani esa odatda dastur qo‘yadi, u fayl turini bildiradi: .docx – Word hujjati, .txt – oddiy matn, .jpg va .png – rasm, .pdf – PDF hujjat, .pptx – taqdimot. Fayl nomida / \ : * ? " < > | belgilarini ishlatib bo‘lmaydi. Fayllar tartibda turishi uchun papkalarga joylanadi; papkaning ichida boshqa papkalar ham bo‘lishi mumkin. Faylga boradigan yo‘l, masalan, D:\Maktab\Informatika\hisobot.docx ko‘rinishida yoziladi. Asosiy amallar: yaratish, ochish, nusxalash, ko‘chirish, nomini o‘zgartirish va o‘chirish; ular odatda faylni sichqonchaning o‘ng tugmasi bilan bosib, menyudan tanlanadi. Boshqa odamning fayllarini ruxsatsiz o‘chirmang va noma’lum .exe fayllarni ochmang.

KengaytmaFayl turi
.docxWord hujjati
.txtoddiy matn
.jpg, .pngrasm
.pdfPDF hujjat
.pptxtaqdimot
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kiyim javonida narsalar tokcha va qutilarga ajratilgan: «sport», «qishki». Kerakli narsaning yo‘lini bilsangiz, uni tez topasiz: javon, tokcha, quti. Kompyuterdagi fayl yo‘li ham xuddi shunday ishlaydi.

Kim ishlatadi

Arxivchi hujjatlarni papkalarga ajratadi, kutubxonachi kitoblarni bo‘lim va javon bo‘yicha joylaydi, omborchi tovarlarni joyi bilan yozib boradi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab darvozasidan sinfingizgacha bo‘lgan yo‘lni «darvoza → bino → qavat → xona» kabi yo‘l shaklida yozing.

Namunalar
Rasm.jpgBahorMening rasmlarimD:
Rasm.jpg fayli D diskdagi «Mening rasmlarim» papkasi ichidagi «Bahor» papkasida. Uning yo‘li: D:\Mening rasmlarim\Bahor\Rasm.jpg.
★Esda tuting
Fayl nomida / \ : * ? " < > | belgilari bo‘lmasligi kerak.
«Uy:vazifa.docx» deb nom berib bo‘lmaydi, chunki ikki nuqta ishlatilgan. To‘g‘ri nom: Uy_vazifa.docx (ikki nuqta o‘rniga tag chiziq).
Sinfda faoliyat

«Qaysi fayl?»: o‘qituvchi fayl nomlarini aytadi (rasm.png, qo‘shiq.mp3, hisobot.docx, jadval.xlsx). Bolalar qaysi turdagi fayl (rasm, matn, musiqa, jadval) ekanini kengaytmasiga qarab topadi.

Mashq
1
Fayl nomining qismlarini ayting va «ish.docx» da qaysi qism kengaytma ekanini ko‘rsating.
2
Fayl nomida ishlatib bo‘lmaydigan to‘rtta belgini ayting.
3
C:\Maktab\Fan\test.txt yo‘lida fayl nomi nima va u nechta papka ichida turibdi?
4
Nima uchun fayllarni papkalarga joylab saqlash foydali?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliLoyihalar kuni uchun qatiqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →