Darslar 11 · 1 ta dars · D.T. Kamaltdinova, D.M. Sayfurov. Informatika va axborot texnologiyalari 5-sinf (umumiy tahriri F.M. Zakirova). «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
11
Fayl va papka tushunchasi
Darslik: 42–45-betlar
MaqsadFayl, papka (katalog), kengaytma va fayl yo‘li tushunchalarini tushuntiradi; fayl va papkalar ustida asosiy amallarni bajara oladi.
Yangi so‘zlar
fayl · file: any information stored under one name in the computer’s memorypapka (katalog) · folder (directory): a place that keeps files and other folders in orderkengaytma · extension: the end of the file name after the dot, showing its typefayl yo‘li · path: the route to a file through the folders
Tushuntirish
Kompyuterdagi hujjat, rasm, musiqa, video va dasturlar fayllar ko‘rinishida saqlanadi. Fayl – tashqi xotirada (disk, flesh-xotira, xotira kartasi) umumiy nom bilan saqlanadigan ma’lumot. Fayl nomi ikki qismdan iborat: nom va nuqtadan keyingi kengaytma, masalan, insho.docx yoki xaridlar.txt. Nomni foydalanuvchi o‘zi beradi, kengaytmani esa odatda dastur qo‘yadi, u fayl turini bildiradi: .docx – Word hujjati, .txt – oddiy matn, .jpg va .png – rasm, .pdf – PDF hujjat, .pptx – taqdimot. Fayl nomida / \ : * ? " < > | belgilarini ishlatib bo‘lmaydi. Fayllar tartibda turishi uchun papkalarga joylanadi; papkaning ichida boshqa papkalar ham bo‘lishi mumkin. Faylga boradigan yo‘l, masalan, D:\Maktab\Informatika\hisobot.docx ko‘rinishida yoziladi. Asosiy amallar: yaratish, ochish, nusxalash, ko‘chirish, nomini o‘zgartirish va o‘chirish; ular odatda faylni sichqonchaning o‘ng tugmasi bilan bosib, menyudan tanlanadi. Boshqa odamning fayllarini ruxsatsiz o‘chirmang va noma’lum .exe fayllarni ochmang.
Namunalar
Rasm.jpg fayli D diskdagi «Mening rasmlarim» papkasi ichidagi «Bahor» papkasida. Uning yo‘li: D:\Mening rasmlarim\Bahor\Rasm.jpg.
«Uy:vazifa.docx» deb nom berib bo‘lmaydi, chunki ikki nuqta ishlatilgan. To‘g‘ri nom: Uy_vazifa.docx (ikki nuqta o‘rniga tag chiziq).
Sinfda faoliyat
«Qaysi fayl?»: o‘qituvchi fayl nomlarini aytadi (rasm.png, qo‘shiq.mp3, hisobot.docx, jadval.xlsx). Bolalar qaysi turdagi fayl (rasm, matn, musiqa, jadval) ekanini kengaytmasiga qarab topadi.
Mashq
1
Fayl nomining qismlarini ayting va «ish.docx» da qaysi qism kengaytma ekanini ko‘rsating.
Nom va kengaytma; «ish» – nom, «.docx» – kengaytma.