Darslar 24 · 1 ta dars · D.T. Kamaltdinova, D.M. Sayfurov. Informatika va axborot texnologiyalari 5-sinf (umumiy tahriri F.M. Zakirova). «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
24
Qatlamlar bilan ishlash
Darslik: 79–81-betlar
MaqsadQatlam nima ekanini tushuntiradi, yangi qatlam yaratadi, ularni ko‘rinmas qiladi, tartibini o‘zgartiradi va birlashtiradi.
Yangi so‘zlar
qatlam · layer: a transparent sheet laid over the picturefon qatlami · background layer: the bottom layerbirlashtirish · merge: join layers into oneko‘rinish belgisi · visibility checkbox: shows or hides a layer
Tushuntirish
Qatlam – rasm ustiga qo‘yiladigan shaffof varaq. Har bir qatlamda alohida rasm chizish mumkin, qatlamlar esa bir-birining ustida turadi: yuqoridagi qatlam pastdagisini yopadi, lekin qatlamning bo‘sh joylari shaffof bo‘lgani uchun pastdagi ko‘rinib turadi. Foydasi shundaki, bir qatlamdagi narsani boshqalarga tegmasdan siljitish, o‘chirish yoki bo‘yash mumkin. Qatlamlar oynasining pastida tugmalar bor: yangi qatlam qo‘shish (Ctrl+Shift+N), o‘chirish, nusxa olish, pastdagi bilan birlashtirish, yuqoriga yoki pastga siljitish, xususiyatlar. Har bir qatlam yonidagi belgi uni ko‘rinmas yoki ko‘rinadigan qiladi. Fonga rang berish uchun eng pastki qatlam tanlanadi. Qatlamlar birlashtirilganda ular bitta rasmga aylanadi va keyin ularni ajratib bo‘lmaydi, shuning uchun avval qatlamli (.pdn) nusxani saqlab qo‘ying, so‘ng PNG yoki JPEG ga saqlang.
Namunalar
Manzara: 1-qatlam – osmon (fon); 2-qatlam – tog‘lar; 3-qatlam – quyosh. Quyoshni tog‘lar ortiga yashirish uchun 3-qatlamni 2-qatlam ostiga tushiramiz.
Rasmda fon + 3 ta qatlam bor, jami 4 ta. Ikkitasini birlashtirsak, 4 – 1 = 3 ta qatlam qoladi.
Sinfda faoliyat
«Shaffof varaqlar»: o‘qituvchi shaffof plyonkalarga chizilgan rasmlarni (daraxt, uy, quyosh) stol ustiga qo‘yadi; bolalar tartibni o‘zgartirib, rasm qanday o‘zgarishini kuzatadi va buni qatlamlar bilan taqqoslaydi.
Mashq
1
Qatlam nima va u nima uchun foydali?
Rasm ustidagi shaffof varaq; bir qatlamni boshqalarga tegmasdan o‘zgartirish mumkin.
2
Yangi qatlam yaratish klavishlari qaysi?
Ctrl+Shift+N
3
Rasmda fon va 5 ta qatlam bor. Ikkita qatlam birlashtirilsa, qancha qatlam qoladi (fon bilan)?
5
4
Nima uchun qatlamli rasmni birlashtirishdan oldin .pdn kabi formatda ham saqlash kerak?
Birlashtirilgach qatlamlarni ajratib bo‘lmaydi; qatlamli nusxa keyin tahrirlashga imkon beradi.