Darslar 16 · 1 ta dars · D.T. Kamaltdinova, D.M. Sayfurov. Informatika va axborot texnologiyalari 5-sinf (umumiy tahriri F.M. Zakirova). «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
16
Hujjatlarda rasmlar bilan ishlash
Darslik: 58–60-betlar
MaqsadHujjatga rasm va shakl qo‘yadi, ularning o‘lchamini, joylashuvini va ko‘rinishini o‘zgartiradi; rasmlardan foydalanishda xavfsizlik va mualliflik qoidalariga amal qiladi.
Yangi so‘zlar
rasm formati · picture format: PNG, JPEG, BMP, GIFshakl (figura) · shape: a ready-made figure such as an oval, star or rectanglematn aylanishi · text wrapping: how text flows around a pictureskrinshot · screenshot: a picture of the screen
Tushuntirish
Rasm, surat va chizmalar hujjatni ko‘rgazmali va chiroyli qiladi. Wordda rasm bir necha yo‘l bilan qo‘yiladi: Qo‘yish (Insert) tabidan kompyuterdagi rasm fayli, internetdagi rasm, skrinshot, tayyor shakllar (Shapes) yoki SmartArt orqali. Rasmlar turli formatda saqlanadi – PNG, JPEG, BMP, GIF – va sifati hamda hajmi bilan farq qiladi. Rasm tanlanganda tasmada «Rasm formati» (Picture Format) tabi chiqadi: undan chegara, soya, o‘lcham va uslubni tanlash mumkin. Rasmning o‘lchamini burchagidagi nuqtani sudrab o‘zgartiring (nisbat buzilmasligi uchun burchakdagi nuqta ishlating), aylantirish uchun yuqoridagi aylana belgisini sudrang. «Matn aylanishi» orqali rasm matn bilan qanday joylashishi belgilanadi. Shakl ichiga matn yozish uchun uni bosib, matn qo‘shiladi. Internetdan rasm olishda kattalar yordamida ishonchli manbani tanlang, rasm muallifini ko‘rsating, boshqa odamlarning fotosuratlarini ruxsatsiz joylamang.
Namunalar
«Kosmos» plakati: Qo‘yish → Shakllar → yulduz shaklini tanlaysiz, uni nusxalab turli o‘lchamda joylashtirasiz; o‘rtaga katta doira – sayyora – qo‘yib, unga ko‘k rang berasiz.
Maktab gazetasi uchun rasmni matn yonida joylashtirish: rasm tanlanadi, «Matn aylanishi» → «Kvadrat» belgilanadi va rasm matn bilan yonma-yon suriladi.
Sinfda faoliyat
«Rasmli menyu»: juftliklar Wordda «Maktab oshxonasi menyusi» varag‘ini shakllar va rasmlar yordamida bezaydi; rasm matnni to‘smasligi uchun «Matn aylanishi»dan foydalanadi.
Mashq
1
Wordda rasm qo‘yishning qaysi usullarini bilasiz? Kamida uchtasini ayting.