ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Hujjatlarda rasmlar bilan ishlash

Darslar 16 · 1 ta dars · D.T. Kamaltdinova, D.M. Sayfurov. Informatika va axborot texnologiyalari 5-sinf (umumiy tahriri F.M. Zakirova). «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
16

Hujjatlarda rasmlar bilan ishlash

Darslik: 58–60-betlar
MaqsadHujjatga rasm va shakl qo‘yadi, ularning o‘lchamini, joylashuvini va ko‘rinishini o‘zgartiradi; rasmlardan foydalanishda xavfsizlik va mualliflik qoidalariga amal qiladi.
Yangi so‘zlar
rasm formati · picture format: PNG, JPEG, BMP, GIFshakl (figura) · shape: a ready-made figure such as an oval, star or rectanglematn aylanishi · text wrapping: how text flows around a pictureskrinshot · screenshot: a picture of the screen
Tushuntirish

Rasm, surat va chizmalar hujjatni ko‘rgazmali va chiroyli qiladi. Wordda rasm bir necha yo‘l bilan qo‘yiladi: Qo‘yish (Insert) tabidan kompyuterdagi rasm fayli, internetdagi rasm, skrinshot, tayyor shakllar (Shapes) yoki SmartArt orqali. Rasmlar turli formatda saqlanadi – PNG, JPEG, BMP, GIF – va sifati hamda hajmi bilan farq qiladi. Rasm tanlanganda tasmada «Rasm formati» (Picture Format) tabi chiqadi: undan chegara, soya, o‘lcham va uslubni tanlash mumkin. Rasmning o‘lchamini burchagidagi nuqtani sudrab o‘zgartiring (nisbat buzilmasligi uchun burchakdagi nuqta ishlating), aylantirish uchun yuqoridagi aylana belgisini sudrang. «Matn aylanishi» orqali rasm matn bilan qanday joylashishi belgilanadi. Shakl ichiga matn yozish uchun uni bosib, matn qo‘shiladi. Internetdan rasm olishda kattalar yordamida ishonchli manbani tanlang, rasm muallifini ko‘rsating, boshqa odamlarning fotosuratlarini ruxsatsiz joylamang.

!Diqqat!
Internetdan rasm olsangiz, muallifni ko‘rsating. Boshqalarning fotosuratini ruxsatsiz qo‘ymang.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bola devor gazetasi uchun internetdagi rasmni olish o‘rniga o‘zi chizdi. Rasmni yaratgan odamning ham huquqi bor, shuning uchun uni ruxsatsiz ishlatish yaxshi emas. O‘zi chizgan rasm esa shubhasiz o‘ziniki.

Kim ishlatadi

Dizayner rasmlarni qonuniy tanlaydi, muharrir rasm manbasini tekshiradi, fotograf o‘z suratlariga huquqni saqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Devor gazetasi uchun o‘zingiz chizgan kichik rasm va uning ostiga bir qator izoh yozib ko‘ring.

Namunalar
«Kosmos» plakati: Qo‘yish → Shakllar → yulduz shaklini tanlaysiz, uni nusxalab turli o‘lchamda joylashtirasiz; o‘rtaga katta doira – sayyora – qo‘yib, unga ko‘k rang berasiz.
Maktab gazetasi uchun rasmni matn yonida joylashtirish: rasm tanlanadi, «Matn aylanishi» → «Kvadrat» belgilanadi va rasm matn bilan yonma-yon suriladi.
Sinfda faoliyat

«Rasmli menyu»: juftliklar Wordda «Maktab oshxonasi menyusi» varag‘ini shakllar va rasmlar yordamida bezaydi; rasm matnni to‘smasligi uchun «Matn aylanishi»dan foydalanadi.

Mashq
1
Wordda rasm qo‘yishning qaysi usullarini bilasiz? Kamida uchtasini ayting.
2
Rasm formatlaridan to‘rttasini ayting.
3
Rasmni nisbati buzilmasdan kichraytirish uchun qayerdan ushlash kerak?
4
Nima uchun do‘stingizning fotosuratini ruxsatsiz hujjatga yoki internetga joylamaslik kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yildan oldin derazaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →