☰ Mundarija · Informatika

Informatika fani nimani o‘rganadi

Darslar 2 · 1 ta dars · D.T. Kamaltdinova, D.M. Sayfurov. Informatika va axborot texnologiyalari 5-sinf (umumiy tahriri F.M. Zakirova). «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
2

Informatika fani haqida

Darslik: 9–12-betlar
MaqsadInformatika fanining ta’rifini, nomi qayerdan kelganini, asosiy bo‘limlarini (hardware, software, brainware) va unga hissa qo‘shgan allomalarni aytib beradi.
Yangi so‘zlar
informatika · the science of searching, collecting, storing, processing and transmitting information with computershardware / software / brainware · hardware (physical parts), software (programs), brainware (human knowledge and thinking)kibernetika · the science of automatic control of information processesalgoritm · a clear sequence of steps for solving a task; the word comes from Al-Khwarizmi’s name
Tushuntirish

Informatika – kompyuter va aloqa texnologiyalari yordamida axborotni katta tezlikda izlash, to‘plash, saqlash, qayta ishlash va uzatish usullarini o‘rgatuvchi fan. Uning nomi fransuzcha informatique so‘zidan olingan bo‘lib, «axborot» (information) va «avtomatika» (automatique) so‘zlaridan tashkil topgan. Ingliz tilida bu soha ko‘pincha computer science, ya’ni «kompyuter ilmi» deb ataladi. O‘zbekistonda informatika va kibernetika rivojiga akademik V. Q. Qobulov katta hissa qo‘shgan. Informatikada axborot – asosiy ashyo, kompyuter esa asosiy quroldir. Fan uch qismga bo‘linadi: hardware (qattiq qism, ya’ni qurilmalar), software (yumshoq qism, ya’ni dasturlar) va brainware (aqliy ta’minot, ya’ni inson bilimi va fikrlashi). Informatikaning ildizlari qadimga borib taqaladi: yunon faylasufi Arastu mantiq ilmiga asos solgan, Markaziy Osiyolik alloma Abu Nasr Farobiy mantiqqa oid asarlar yozgan, IX asrda yashagan Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy esa amallarni ketma-ket bajarish qoidalarini ko‘rsatgan. «Algoritm» so‘zi uning ismining lotincha shaklidan kelib chiqqan.

Namunalar
Klaviatura, monitor va protsessor – hardware. Matn muharriri va o‘yin dasturi – software. Dastur yozayotgan bola esa brainware, ya’ni aqliy ta’minot ishtirokchisi.
Retsept bo‘yicha palov yoki non pishirish – algoritmga o‘xshash: qadamlar tartibi o‘zgarmaydi. Al-Xorazmiy shunday ketma-ket qadamlar qoidasini matematikada ko‘rsatgan.
Sinfda faoliyat

«Uch guruh» o‘yini: o‘qituvchi so‘z aytadi (printer, Word, tezkor fikrlash, sichqoncha, Paint, dastur tuzish). Bolalar uch burchakdan birini – hardware, software yoki brainware burchagini tanlab turadi.

Mashq
1
Informatika nimani o‘rgatuvchi fan?
2
Mantiq ilmiga asos solgan yunon faylasufi va «algoritm» so‘zi ismidan kelgan alloma kimlar? Al-Xorazmiy qaysi asrda yashagan?
3
Quyidagilarni hardware, software yoki brainware ga ajrating: monitor, Word dasturi, algoritm o‘ylab topish.
4
Nima uchun kompyuter o‘zi hech narsa o‘ylab topa olmaydi, odam kerak?