65
Qiymatlarni chamalash
Darslik: 2-qism, 65-dars, 81–83-betlar
MaqsadKo‘paytmaning quyi va yuqori chegarasini chamalash.
Yangi so‘zlar
ko‘paytuvchi · factorko‘paytma · productquyi chegara · lower boundyuqori chegara · upper bound
Tushuntirish
Ko‘paytmani chamalashda har bir ko‘paytuvchidan kichikroq yaxlit sonlarni ko‘paytirib quyi chegarani, kattaroq yaxlit sonlarni ko‘paytirib yuqori chegarani topamiz. 23 × 57 uchun 20 × 50 = 1 000 va 30 × 60 = 1 800, demak 1 000 < 23 × 57 < 1 800. Chamalash hisob-kitobdagi qo‘pol xatoni topishga yordam beradi.
Namunalar
46 × 27: quyi 40 × 20 = 800, yuqori 50 × 30 = 1 500; aniq 1 242.
67 × 48 uchun 60 × 40 = 2 400 va 70 × 50 = 3 500; 2 016 bu oraliqda emas.
Sinfda faoliyat
«Xatoni top»: o‘qituvchi noto‘g‘ri ko‘paytmalar yozadi; bolalar chegaralarni hisoblab xatoni aniqlaydi.
Mashq
1
46 × 27 ko‘paytmaning quyi chegarasi (40 × 20) nechaga teng?
800
2
46 × 27 ko‘paytmaning yuqori chegarasi (50 × 30) nechaga teng?
1500
3
Kimdir 67 × 48 = 2 016 dedi. Quyi chegara 60 × 40 = 2 400 bo‘lsa, bu to‘g‘rimi?
Yo‘q, 2 016 < 2 400
4
Xona eni 4 m 90 cm, bo‘yi 6 m 10 cm. Yuzini 5 m × 6 m deb chamalang. Necha m²?
30