117
Prizma va uning yoyilmasi
Darslik: 4-qism, 117-dars, 28–30-betlar
MaqsadPrizma yoyilmasi: asoslar va yon yoqlar; yon sirt va to‘la sirt yuzi.
Yangi so‘zlar
yoyilma · netyon sirt · lateral (side) surfaceto‘la sirt · total surfaceasos perimetri · perimeter of the base
Tushuntirish
Prizmaning yoyilmasi ikkita asosdan va yon yoqlardan iborat. Yon yoqlar bir-biriga yopishgan to‘g‘ri to‘rtburchaklar tasmasini hosil qiladi. Uchburchakli prizmaning yoyilmasi: 2 ta uchburchak va 3 ta to‘g‘ri to‘rtburchak; beshburchakli prizmaniki: 2 ta beshburchak va 5 ta to‘g‘ri to‘rtburchak. Yon sirt yuzi = asos perimetri × prizma balandligi. To‘la sirt yuzi = 2 ta asos yuzi + yon sirt yuzi.
Namunalar
Asosi kvadrat (4 cm), balandligi 10 cm prizma: asoslar 2 × 16 = 32 cm², yon sirt 16 × 10 = 160 cm², to‘la sirt 192 cm².
Uchburchakli prizmaning har bir yon yog‘i 5 cm × 12 cm: yon sirt 3 × 60 = 180 cm².
Sinfda faoliyat
«Yoyilmani yasa»: bolalar katakli qog‘ozda uchburchakli prizma yoyilmasini chizadi, qirqadi (kattalar yordamida), buklaydi va yelimlaydi.
Mashq
1
Uchburchakli prizma yoyilmasi nechta bo‘lakdan iborat (asoslar va yon yoqlar)?
5
2
Beshburchakli prizma yoyilmasida nechta to‘g‘ri to‘rtburchak bor?
5
3
Uchburchakli prizmaning har bir asosi 6 cm², uchta yon yog‘ining har biri 20 cm². To‘la sirti yuzi necha cm²?
72
4
Kvadrat asosli prizmaning har bir yon yog‘i 8 cm × 15 cm to‘g‘ri to‘rtburchak. Yon sirt yuzi necha cm²?
480
5
Asosi tomoni 4 cm kvadrat, balandligi 10 cm prizmaning to‘la sirti yuzi necha cm²?
192