Darslar 121–123 · 3 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
117
Prizma va uning yoyilmasi
Darslik: 4-qism, 117-dars, 28–30-betlar
MaqsadPrizma yoyilmasi: asoslar va yon yoqlar; yon sirt va to‘la sirt yuzi.
Yangi so‘zlar
yoyilma · netyon sirt · lateral (side) surfaceto‘la sirt · total surfaceasos perimetri · perimeter of the base
Tushuntirish
Prizmaning yoyilmasi ikkita asosdan va yon yoqlardan iborat. Yon yoqlar bir-biriga yopishgan to‘g‘ri to‘rtburchaklar tasmasini hosil qiladi. Uchburchakli prizmaning yoyilmasi: 2 ta uchburchak va 3 ta to‘g‘ri to‘rtburchak; beshburchakli prizmaniki: 2 ta beshburchak va 5 ta to‘g‘ri to‘rtburchak. Yon sirt yuzi = asos perimetri × prizma balandligi. To‘la sirt yuzi = 2 ta asos yuzi + yon sirt yuzi.
Prizma
Asoslar
Yon yoqlar
uchburchakli
2
3
to‘rtburchakli
2
4
beshburchakli
2
5
S = 2·(12 + 8 + 6) = 52
6 ta yoq: ikkitadan bir xil
📦 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Qadoq zavoddan yassi holda keladi va buklanib quti bo‘ladi. Yassi shakl yoyilma deyiladi.
Kim ishlatadi
Qadoq dizaynerlari, bosmaxonachilar
Bugun sinab ko‘ring
Qutiga qarang va uning yassi qog‘ozi yopishtirilgan chetini toping.
Namunalar
Asosi kvadrat (4 cm), balandligi 10 cm prizma: asoslar 2 × 16 = 32 cm², yon sirt 16 × 10 = 160 cm², to‘la sirt 192 cm².
Uchburchakli prizmaning har bir yon yog‘i 5 cm × 12 cm: yon sirt 3 × 60 = 180 cm².
Sinfda faoliyat
«Yoyilmani yasa»: bolalar katakli qog‘ozda uchburchakli prizma yoyilmasini chizadi, qirqadi (kattalar yordamida), buklaydi va yelimlaydi.
Mashq
1
Uchburchakli prizma yoyilmasi nechta bo‘lakdan iborat (asoslar va yon yoqlar)?
5
2
Beshburchakli prizma yoyilmasida nechta to‘g‘ri to‘rtburchak bor?
5
3
Uchburchakli prizmaning har bir asosi 6 cm², uchta yon yog‘ining har biri 20 cm². To‘la sirti yuzi necha cm²?
72
4
Kvadrat asosli prizmaning har bir yon yog‘i 8 cm × 15 cm to‘g‘ri to‘rtburchak. Yon sirt yuzi necha cm²?
480
5
Asosi tomoni 4 cm kvadrat, balandligi 10 cm prizmaning to‘la sirti yuzi necha cm²?