113
Nostandart shakllar yuzi
Darslik: 4-qism, 113-dars, 16–18-betlar
MaqsadNostandart shakllar yuzi: kataklarni sanash (paletka), shaklni bo‘laklarga ajratish.
Yangi so‘zlar
nostandart shakl · irregular shapeyuz · areato‘la katak · whole squarechala katak · part square
Tushuntirish
Nostandart shaklning yuzini ikki usulda topish mumkin. 1) Paletka yoki katakli qog‘oz yordamida: to‘la kataklar soniga chala kataklar sonining yarmini qo‘shamiz, natija taxminiy bo‘ladi. 2) Shaklni yuzini formula bilan topish mumkin bo‘lgan qismlarga ajratamiz (masalan, to‘g‘ri to‘rtburchaklarga) va yuzlarni qo‘shamiz yoki ayiramiz. Daftar katagi 5 mm × 5 mm bo‘lsa, 4 ta katak 1 cm² ni tashkil qiladi.
Namunalar
14 ta to‘la va 6 ta chala katak: 14 + 6 : 2 = 17 katak (taxminan).
L shakli: 10 × 6 to‘g‘ri to‘rtburchakdan 4 × 3 burchagi kesib olingan: 60 − 12 = 48.
Sinfda faoliyat
«Kaft izi»: bolalar kaftini katakli qog‘ozga qo‘yib, aylana chizadi va to‘la hamda chala kataklarni sanab, kaft yuzini taxminan hisoblaydi.
Mashq
1
Shaklda 14 ta to‘la va 6 ta chala katak bor, bir katak 1 cm². Shaklning taxminiy yuzi necha cm²?
17
2
Shakl ikki to‘g‘ri to‘rtburchakdan iborat: 8 cm × 3 cm va 4 cm × 2 cm. Yuzi necha cm²?
32
3
10 cm × 6 cm to‘g‘ri to‘rtburchakning burchagidan 4 cm × 3 cm to‘g‘ri to‘rtburchak kesib olindi. Qolgan shakl yuzi necha cm²?
48
4
Daftar katagi 5 mm × 5 mm. Shaklda 36 ta katak bor. Yuzi necha cm²?
9
5
Bitta 5 mm li katak yuzi 25 mm². 20 ta katak yuzi necha mm²?
500