Koordinata burchagi, ustunli va chiziqli diagrammalar
Darslar 30–33 · 4 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
29
Koordinata burchagi
Darslik: 1-qism, 29-dars, 90–92-betlar
MaqsadKoordinata burchagida nuqtaning o‘rnini koordinatalari bo‘yicha topish va shakllarni yasash.
Yangi so‘zlar
koordinata burchagi · coordinate gridkoordinata · coordinategorizontal nur · horizontal rayvertikal nur · vertical ray
Tushuntirish
Ikkita perpendikular koordinata nuri tekislikda koordinata burchagini hosil qiladi. Nuqta ikki son bilan beriladi: A(3; 5) – gorizontal bo‘yicha 3, vertikal bo‘yicha 5 birlik. Koordinatalar tartibini almashtirib bo‘lmaydi: (3; 5) va (5; 3) turli nuqtalar. Nuqtalarni kesmalar bilan tutashtirib shakl hosil qilamiz va uning perimetri hamda yuzini topamiz.
ƒFormula
A(x; y)
x – gorizontal bo‘ylab, y – vertikal bo‘ylab
A(6; 2)
Avval x (o‘ngga), keyin y (yuqoriga)
♟️ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Shaxmatda har katakning nomi bor, masalan c4: harf yonga, son yuqoriga ko‘rsatadi. To‘rdagi nuqta ham ikkita son bilan topiladi.
Kim ishlatadi
Shaxmatchilar, o‘yin ishlab chiquvchilar
Bugun sinab ko‘ring
Katakli qog‘ozda xazina xaritasi chizing va xazina nuqtasining ikki sonini yozing.
Namunalar
A(1; 1), B(5; 1), C(5; 4), D(1; 4) nuqtalar to‘g‘ri to‘rtburchak hosil qiladi: AB = 4, BC = 3, P = (4 + 3) × 2 = 14, S = 4 × 3 = 12.
(3; 5) va (5; 3): birinchisi 3 o‘ngga, 5 yuqoriga; ikkinchisi 5 o‘ngga, 3 yuqoriga – turli nuqtalar.
Sinfda faoliyat
«Nuqtalar bo‘yicha rasm»: o‘qituvchi koordinatalar ro‘yxatini aytadi, bolalar nuqtalarni belgilab, ketma-ket tutashtiradi va qanday shakl chiqqanini topadi.
Mashq
1
K(2; 3) va L(7; 3) nuqtalar orasidagi masofa necha birlik?
5
2
A(1; 1), B(6; 1), C(6; 4), D(1; 4) nuqtalar to‘g‘ri to‘rtburchak hosil qiladi. Uning perimetri necha birlik?
16
3
Shu to‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi necha kvadrat birlik?
15
4
M(4; 6) nuqtadan 2 birlik o‘ngga va 1 birlik pastga siljilsa, qaysi nuqtaga kelinadi?