ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Koordinata burchagi, ustunli va chiziqli diagrammalar

Darslar 30–33 · 4 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
29

Koordinata burchagi

Darslik: 1-qism, 29-dars, 90–92-betlar
MaqsadKoordinata burchagida nuqtaning o‘rnini koordinatalari bo‘yicha topish va shakllarni yasash.
Yangi so‘zlar
koordinata burchagi · coordinate gridkoordinata · coordinategorizontal nur · horizontal rayvertikal nur · vertical ray
Tushuntirish

Ikkita perpendikular koordinata nuri tekislikda koordinata burchagini hosil qiladi. Nuqta ikki son bilan beriladi: A(3; 5) – gorizontal bo‘yicha 3, vertikal bo‘yicha 5 birlik. Koordinatalar tartibini almashtirib bo‘lmaydi: (3; 5) va (5; 3) turli nuqtalar. Nuqtalarni kesmalar bilan tutashtirib shakl hosil qilamiz va uning perimetri hamda yuzini topamiz.

ƒFormula
A(x; y)
x – gorizontal bo‘ylab, y – vertikal bo‘ylab
024681002468xy

A(6; 2)

Avval x (o‘ngga), keyin y (yuqoriga)

♟️ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Shaxmatda har katakning nomi bor, masalan c4: harf yonga, son yuqoriga ko‘rsatadi. To‘rdagi nuqta ham ikkita son bilan topiladi.

Kim ishlatadi

Shaxmatchilar, o‘yin ishlab chiquvchilar

Bugun sinab ko‘ring

Katakli qog‘ozda xazina xaritasi chizing va xazina nuqtasining ikki sonini yozing.

Namunalar
xy123456123450ABCD
A(1; 1), B(5; 1), C(5; 4), D(1; 4) nuqtalar to‘g‘ri to‘rtburchak hosil qiladi: AB = 4, BC = 3, P = (4 + 3) × 2 = 14, S = 4 × 3 = 12.
xy1234561234560(3; 5)(5; 3)
(3; 5) va (5; 3): birinchisi 3 o‘ngga, 5 yuqoriga; ikkinchisi 5 o‘ngga, 3 yuqoriga – turli nuqtalar.
Sinfda faoliyat

«Nuqtalar bo‘yicha rasm»: o‘qituvchi koordinatalar ro‘yxatini aytadi, bolalar nuqtalarni belgilab, ketma-ket tutashtiradi va qanday shakl chiqqanini topadi.

Mashq
1
K(2; 3) va L(7; 3) nuqtalar orasidagi masofa necha birlik?
2
A(1; 1), B(6; 1), C(6; 4), D(1; 4) nuqtalar to‘g‘ri to‘rtburchak hosil qiladi. Uning perimetri necha birlik?
xy1234567123450ABCD
3
Shu to‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi necha kvadrat birlik?
4
M(4; 6) nuqtadan 2 birlik o‘ngga va 1 birlik pastga siljilsa, qaysi nuqtaga kelinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDinozavrni kim ko‘rgan?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →