29
Koordinata burchagi
Darslik: 1-qism, 29-dars, 90–92-betlar
MaqsadKoordinata burchagida nuqtaning o‘rnini koordinatalari bo‘yicha topish va shakllarni yasash.
Yangi so‘zlar
koordinata burchagi · coordinate gridkoordinata · coordinategorizontal nur · horizontal rayvertikal nur · vertical ray
Tushuntirish
Ikkita perpendikular koordinata nuri tekislikda koordinata burchagini hosil qiladi. Nuqta ikki son bilan beriladi: A(3; 5) – gorizontal bo‘yicha 3, vertikal bo‘yicha 5 birlik. Koordinatalar tartibini almashtirib bo‘lmaydi: (3; 5) va (5; 3) turli nuqtalar. Nuqtalarni kesmalar bilan tutashtirib shakl hosil qilamiz va uning perimetri hamda yuzini topamiz.
Namunalar
A(1; 1), B(5; 1), C(5; 4), D(1; 4) nuqtalar to‘g‘ri to‘rtburchak hosil qiladi: AB = 4, BC = 3, P = (4 + 3) × 2 = 14, S = 4 × 3 = 12.
(3; 5) va (5; 3): birinchisi 3 o‘ngga, 5 yuqoriga; ikkinchisi 5 o‘ngga, 3 yuqoriga – turli nuqtalar.
Sinfda faoliyat
«Nuqtalar bo‘yicha rasm»: o‘qituvchi koordinatalar ro‘yxatini aytadi, bolalar nuqtalarni belgilab, ketma-ket tutashtiradi va qanday shakl chiqqanini topadi.
Mashq
1
K(2; 3) va L(7; 3) nuqtalar orasidagi masofa necha birlik?
5
2
A(1; 1), B(6; 1), C(6; 4), D(1; 4) nuqtalar to‘g‘ri to‘rtburchak hosil qiladi. Uning perimetri necha birlik?
16
3
Shu to‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi necha kvadrat birlik?
15
4
M(4; 6) nuqtadan 2 birlik o‘ngga va 1 birlik pastga siljilsa, qaysi nuqtaga kelinadi?
(6; 5)