89
Kasrlarni qo‘shish va ayirish
Darslik: 3-qism, 89-dars, 57–59-betlar
MaqsadKasrlarni qo‘shish va ayirishni mustahkamlash: tenglamalar, kasrlarni tartiblash, eng katta va eng kichik kasr ayirmasi.
Yangi so‘zlar
tenglama · equationayirma · differencenoma’lum · unknowntekshirish · check
Tushuntirish
Maxrajlari bir xil kasrlarni tartiblashda suratlarni taqqoslaymiz. Eng katta va eng kichik kasr ayirmasini topish uchun suratlarni ayiramiz. Tenglamalarda noma’lumni topish qoidalari natural sonlardagidek: x + a/n = b/n bo‘lsa x = b/n − a/n; x − a/n = b/n bo‘lsa x = b/n + a/n. Yechimni qo‘yib tekshiramiz.
Namunalar
9/30, 14/30, 17/30, 21/30 – o‘sish tartibi; eng katta va eng kichik ayirmasi 21/30 − 9/30 = 12/30.
x − 5/12 = 4/12 bo‘lsa x = 4/12 + 5/12 = 9/12. Tekshiruv: 9/12 − 5/12 = 4/12.
Sinfda faoliyat
«Kasr zanjiri»: sinf zanjir bo‘lib, har bir bola oldingi kasrga o‘z kasrini qo‘shadi yoki undan ayiradi (maxraj bir xil). Oxirgi bola natijani aytadi, hamma tekshiradi.
Mashq
1
Kasrlarni o‘sish tartibida yozing: 14/30, 9/30, 21/30, 17/30.
9/30, 14/30, 17/30, 21/30
2
Yuqoridagi kasrlardan eng katta va eng kichigining ayirmasini toping.
12/30
3
Tenglamani yeching: y − 5/12 = 4/12.
9/12
4
4/15 + 7/15 − 3/15 ni hisoblang.
8/15
5
Idishdagi sharbatning 3/11 qismini Dilnoza, 4/11 qismini Bobur ichdi. Sharbatning qanday qismi qoldi?
4/11