124
Doira va konus
Darslik: 4-qism, 124-dars, 49–51-betlar
MaqsadDoira va konus: konusning hosil bo‘lishi; asosi, uchi, yon sirti; konus va silindr hajmi.
Yangi so‘zlar
konus · conekonus uchi · apex of a coneasos · basekatet · leg
Tushuntirish
To‘g‘ri burchakli uchburchakni katetlaridan biri atrofida aylantirsak, konus hosil bo‘ladi. Aylanish o‘qi bo‘lgan katet konusning balandligi, ikkinchi katet esa asos doirasining radiusi bo‘ladi. Konusning bitta doira shaklidagi asosi, bitta uchi va egri yon sirti bor. Asosi va balandligi silindrniki bilan bir xil bo‘lgan konusning hajmi silindr hajmining uchdan biriga teng.
Namunalar
Katetlari 3 cm va 4 cm bo‘lgan uchburchak 4 cm li katet atrofida aylantirilsa: konus balandligi 4 cm, asos radiusi 3 cm, diametri 6 cm.
Silindr hajmi 90 cm³ bo‘lsa, asosi va balandligi shunday konus hajmi 90 : 3 = 30 cm³.
Sinfda faoliyat
«Konusni top»: sumkada konus (muzqaymoq stakani, qog‘oz qalpoq), silindr va shar bor. Bola ko‘rmay ushlab, uchi va tekis asosi bor shaklni konus deb topadi.
Mashq
1
Katetlari 3 cm va 4 cm bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchak 4 cm li katet atrofida aylantirildi. Hosil bo‘lgan konus asosining diametri necha cm?
6
2
Konusning nechta tekis asosi bor?
1
3
Muzqaymoq stakani, to‘p va konserva bankasidan qaysi biri konus shaklida?
muzqaymoq stakani
4
Silindr hajmi 90 cm³. Asosi va balandligi bir xil konusning hajmi necha cm³?
30
5
Konusning balandligi 9 cm, asos radiusi 4 cm. Asos diametri necha cm?
8