2
Takrorlash. Ko‘p xonali sonlar bilan amallar
Darslik: 1-qism, 2-dars, 7–9-betlar
MaqsadKo‘p xonali sonlarni ustun usulida qo‘shish va ayirish; qo‘shish xossalaridan qulay hisoblashda foydalanish.
Yangi so‘zlar
ustun · columno‘rin almashtirish xossasi · commutative propertyguruhlash xossasi · associative propertyqulay usul · convenient way
Tushuntirish
Ustun usulida raqamlarni xonama-xona tagma-tag yozib, o‘ngdan chapga hisoblaymiz. Qo‘shishda qo‘shiluvchilar o‘rnini almashtirish va guruhlash mumkin: a + b = b + a, (a + b) + c = a + (b + c). Yig‘indisi yaxlit son bo‘ladigan qo‘shiluvchilarni birga olsak, hisoblash osonlashadi. Ayirishni tekshirish: ayirma + ayriluvchi = kamayuvchi.
Namunalar
37 + 289 + 63 = (37 + 63) + 289 = 100 + 289 = 389.
1 000 − 345 − 455 = 1 000 − (345 + 455) = 1 000 − 800 = 200.
Sinfda faoliyat
«Yaxlit juftlik»: kartochkalarga 37, 63, 375, 625, 120, 880 kabi sonlar yozilgan. Bolalar yig‘indisi 100 yoki 1 000 bo‘ladigan juftliklarni topadi.
Mashq
1
Qulay usulda hisoblang: 203 + 456 + 197.
856
2
12 345 + 8 679 ni ustun usulida hisoblang.
21024
3
50 000 − 17 384 ni hisoblang.
32616
4
Do‘kon dushanba kuni 24 750 so‘m, seshanba kuni 31 680 so‘m, chorshanba kuni 18 570 so‘m tushum oldi. Uch kunda jami necha so‘m tushum bo‘lgan?
75000