Darslar 58–60 · 3 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
60
«Choliqushi» romanidan olingan parcha haqida
Darslik: 2-qism, 191–195-betlar
Maqsad«Choliqushi» parchasi haqidagi sharhdan romanning g‘oyasi, Farida obrazi va psixologik tasvir usulini tushunish.
Yangi so‘zlar
psixologik tasvir · psychological depictionqiyoslash · comparisonijtimoiy fon · social backgroundistehzo · irony
Tushuntirish
Sharhga ko‘ra, parcha romanning boshlanishidan olingan, voqealar Farida tilidan aytiladi va uning samimiyati, ochiqko‘ngilligi, shijoati, to‘g‘riligi o‘quvchini o‘ziga tortadi. Muallif dastlab Faridani boshqalardan ajratadi, keyin uni Komron bilan uchrashtirib, sho‘x qiz muhabbat oldida o‘zgarishini ko‘rsatadi; bunda Faridaning istehzo va piching aralashgan ichki nigohi orqali Komronning portreti chiziladi. Mishel va Mujgon bilan suhbatlar Faridaning o‘z his-tuyg‘ularini anglab borishida muhim rol o‘ynaydi. Sharh romanning keyingi qismlarida Farida hayoti Birinchi jahon urushi davridagi turk xalqi hayotidagi ijtimoiy-siyosiy, madaniy-ma’rifiy muammolar fonida davom etishini aytadi. Shuningdek, Farida va Komron munosabatini o‘zbek adabiyotidagi Otabek–Kumush yoki Anvar–Ra’no kabi qahramonlar bilan qiyoslash tavsiya qilinadi.
Namunalar
Misol: Farida Komronni «sariq chayon» deb ataydi, lekin sovg‘alarini yoqtiradi – bu uning ikki xil tuyg‘usini (jahl va qiziqish) ko‘rsatuvchi psixologik tasvir.
Misol: roman bir qizning shaxsiy hikoyasi bilan boshlansa-da, keyin butun xalq hayotidagi ijtimoiy fonga kengayadi – shuning uchun uni faqat sevgi romani deb bo‘lmaydi.
Sinfda faoliyat
Qiyosiy jadval: Farida–Komron va Otabek–Kumush (yoki Anvar–Ra’no) munosabatlarini «yoshlari, muhiti, muhabbat tuyg‘usi, ziddiyat» bo‘yicha solishtiring.
Mashq
1
Sharhga ko‘ra, voqealar kimning tilidan aytiladi va bu nima beradi?
Farida tilidan; o‘quvchi uning qalb kechinmalarini bevosita his etadi.
2
Muallif Komron portretini qanday chizadi?
Farida nigohi orqali, uning istehzo va pichingi aralash.
3
Roman nega faqat sevgi romani emas?
Chunki unda Birinchi jahon urushi davrida oddiy xalqning turmushi va ijtimoiy-madaniy muammolari ham yoritiladi.
4
Sharh nima uchun o‘zbek romanlari bilan qiyoslashni tavsiya qiladi?
Boshqa xalq asarlarini o‘z adabiyotimiz bilan qiyosiy o‘rganish malakasini hosil qilish uchun.