Darslar 39–40 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
40
«Kecha» (romandan parcha)
Darslik: 2-qism, 36–57-betlar
MaqsadCho‘lponning «Kecha» romanidan parcha (I–III boblar) mazmunini va qahramonlarini tushunish.
Yangi so‘zlar
epigraf · epigraphmahram / nomahram · a relative close enough to see the face / not a relativeyor-yor · yor-yor, a traditional wedding songmingboshi · mingboshi, a district head in Turkestan
Tushuntirish
Parcha bahor tasviri bilan boshlanadi. O‘n besh yoshli Zebi (Zebinisa) qish bo‘yi uy ishlarida, sovchilar tashvishida o‘tgan; do‘sti Saltanat uni qishloqqa, Enaxon uyiga bahorlashishga taklif qiladi. Otasi Razzoq so‘fi – tund, kamgap, xotini Qurvonbibini «Fitna» deb chaqiradigan odam; onasi ko‘p gapni o‘ylab, ruxsat oladi, so‘fi esa nomahramlarga ovozini eshittirmaslik sharti bilan ko‘nadi. Yo‘lda qizlar aravakash O‘lmasxondan qo‘shiq so‘raydi, u esa oralaringizda dong‘i ketgan ashulachi bor, deb Zebini ko‘rsatadi; Zebi otasining shartini eslab avval rad etadi, so‘ng qizlar boshlagan yor-yorga qo‘shiladi va uning ovozi aravakashni lol qoldiradi. Kampirning boshi ustida ikki yoshning qo‘li tasodifan tegib, oyning yorug‘ida ularning ko‘nglida yangi his paydo bo‘ladi. Qishloqda Enaxon va kelinbibisi mingboshining qiziga va kichik xotiniga chaqiruv uyushtirishni rejalaydi; bazmda Xolmat aravakashning Zebiga qiziqqanini sezadi, Zebi esa tut tagida u bilan qisqa gaplashadi. Parcha qizlarning raqs va osh bilan tarqalishi bilan tugaydi.
Namunalar
Misol: «Qafasning darichasi ochildi» iborasi Zebining ruxsat olib, uydan chiqishini ramziy ifodalaydi – otasining qaramog‘idan vaqtincha ozod bo‘lish.
Misol: «Ko‘kdagi oyga qarab, yerdagi oyni o‘ylash» – oy timsoli orqali ikki yoshning pok va ravshan tuyg‘usi ko‘rsatilgan.
Sinfda faoliyat
Sahna tanlovi: parchadagi uch epizodni (ruxsat olish, yo‘lda qo‘shiq, tut tagidagi suhbat) o‘qib, har biriga sarlavha toping va qahramonlar kayfiyatini yozing.
Mashq
1
Zebining otasi qanday odam sifatida tasvirlangan?
Tund, kamgap, ziqna; xotinini «Fitna» deb chaqiradigan, o‘zidan kuchlilarga bosh egib, past tuyganlarga yo‘q deydigan odam.
2
Otasi Zebini qishloqqa borishga qanday shart bilan ruxsat beradi?