ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Mashrab: «O‘rtar» g‘azali, murabba’ va muxammas

Darslar 32–33 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
33

Murabba’ va muxammas

Darslik: 1-qism, 188–189-betlar
MaqsadMashrab murabba’i va muxammasi orqali bu janrlarning tuzilishi va mazmunini tushunish.
Yangi so‘zlar
murabba’ · poem in four-line stanzasmuxammas · poem in five-line stanzasband · stanzatakrorlanuvchi misra · refrain line
Tushuntirish

Murabba’da band to‘rt misradan iborat; Mashrabning «Bulbuldayinkim faryod etarman…» she’rida har bandning to‘rtinchi misrasi bir xil savol – «yorga yetar kun bormu, yoronlar?» – bilan tugaydi va umid bilan kutish ohangini beradi. She’rda oshiq bulbuldek faryod qiladi, g‘am dengizi to‘lqin ko‘taradi, hijron ahli uni qo‘ymaydi, ishq sham’i ko‘ksida yonadi, oxirida g‘aflatda qolgan Mashrab uyg‘onadi. Muxammasning har bandi besh misradan iborat: «Na g‘urbatlarni chektim…» she’rida «dastingdin» so‘zi radif bo‘lib, oxirgi ikki misra har bandda takrorlanadi. Unda shoir g‘urbat, vayrona, yaqinlaridan judolik va yolg‘izlik mashaqqatini bayon etadi, hech kim uning kabi parishon bo‘lmasligini tilaydi va Xudodan niyatiga yetkazishni so‘raydi. Savollar ham muxammas mustaqil yaratilishi yoki boshqa shoir g‘azaliga bog‘lanishi mumkinligini eslatadi.

Mashrabda ikki janr
Murabba‘Muxammas
band – 4 misraband – 5 misra
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Jamoa qo‘shig‘ini tayyorlagan sinf bandlarni teng uzunlikda tuzgani uchun qo‘shiq tartibli chiqdi. Hamma birgalikda kuylashi oson bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Qo‘shiq mualliflari, musiqachilar va dirijyorlar tartibli bandlar bilan jamoani birlashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugungi kuningiz haqida ikki qatorli matn yozib, qatorlardagi bo‘g‘inlar sonini barobar qilishga urinib ko‘ring.

Namunalar
Misol: Murabba’da to‘rtinchi misra savol bilan takrorlanishi har bandni yagona umidvor kayfiyatga bog‘laydi.
Misol: Muxammasda har bandning dastlabki uch misrasi o‘z qofiyasi bilan, so‘nggi ikkitasi esa takroriy bo‘lgani she’rga qo‘shiq ohangini beradi.
Sinfda faoliyat

Band hisobi: ikkala she’rda nechta band va har bandda nechta misra borligini sanab, tuzilish sxemasini chizing.

Mashq
1
Murabba’ va muxammas bandlari nechta misradan iborat?
2
Murabba’dagi takrorlanuvchi misra qanday vazifa bajaradi?
3
«Dastingdin» radifi muxammasda nimani ifodalaydi?
4
Muxammas haqidagi qaysi ikki variantni darslik eslatadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliAzizning bahorgi to‘garaklariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →