☰ Mundarija · Adabiyot

Boburning «Jonimdin o‘zga…» va «Xating aro uzoring…» g‘azallari

Darslar 26–27 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
27

«Xating aro uzoring – sabza ichinda lola...»

Darslik: 1-qism, 168–170-betlar
MaqsadBoburning «Xating aro uzoring…» («Lola») g‘azalidagi tasvir san’ati va ohangdorligini tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
tashbeh · simile, comparisonichki qofiya · internal rhymehola · halo, ring around the Moonrisola · treatise, letter-booklet
Tushuntirish

G‘azalning birinchi baytida yorning yuzi sabza orasidagi lolaga, ko‘zi esa lola ichidagi ohuga o‘xshatiladi; bunda shoir tabiiy lolaning ichidan o‘sib chiqqan yashil o‘simtaning kiyik boshiga o‘xshashligini nazarda tutadi. Ikkinchi baytda yor oy, boshqa parilar esa uning atrofidagi hola kabi tasvirlanadi. Baytlarda ichki qofiyalar va ochiq bo‘g‘inlar ko‘pligi yoqimli ohang beradi, darslik buni oshiq qalbdagi jo‘shqinlik bilan bog‘laydi. Keyingi baytlarda yor go‘zal, ammo jafoda ham mohir, oshiq esa hijronda uyqusiz tun o‘tkazadi. Maqta’da «yosh» va «safha» so‘zlari ikki ma’noda ishlatilib, shoir yor haqida yuz risola yozishga tayyor ekanini bildiradi.

Namunalar
Misol: Oy va uning holasi – yor va uning dugonalari: markazda yor, atrofda boshqa go‘zallar turishi tashbehning aniq mantiqini ko‘rsatadi.
Misol: «Ey jon, hayron, namoyon» so‘zlari baytda uch ichki qofiya hosil qilib, musiqiy jarangni kuchaytiradi.
Sinfda faoliyat

Rasm-she’r: g‘azaldagi lola va ohu tasvirini rasmga tushiring, ostiga tashbeh mantig‘ini 2 gapda yozing.

Mashq
1
G‘azalning birinchi baytida qaysi tashbehlar bor?
2
Ikkinchi baytda yor va boshqa go‘zallar nimaga qiyoslangan?
3
Ichki qofiya nima va u g‘azalda qanday vazifa bajaradi?
4
Maqta’dagi «safha» so‘zi qanday ikki ma’noni bildiradi?