ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Bobur shaxsi va «Xazon yaprog‘i yanglig‘…» g‘azali

Darslar 24–25 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
25

«Xazon yaprog‘i yanglig‘ gul yuzung hajrida sarg‘ardim...»

Darslik: 1-qism, 161–163-betlar
MaqsadBoburning «Xazon yaprog‘i yanglig‘…» g‘azalini tahlil qilish: obrazlar, tanosub va lirik qahramon.
Yangi so‘zlar
xazon · autumn leaf, fallen leaftanosub · harmony of images, a poetic devicelirik qahramon · lyric herohijron · separation from the beloved
Tushuntirish

G‘azalda lirik qahramon yoridan ayriliqda xazon yaprog‘iday sarg‘ayganini aytadi; shuning uchun sariq rang bilan bog‘liq obrazlar – xazon, sarg‘ardim, chehrayi zardim – birinchi baytdayoq yetakchilik qiladi. Unga qarama-qarshi tarzda yor «gul yuz» va «lolarux» deb ataladi, ikkinchi baytda esa yor sarvga o‘xshatiladi, ammo shoir sarvning «sarkash»ligiga urg‘u berib, an’anaviy obrazga yangilik kiritadi. Uchinchi baytda xazon dahr bog‘idan uzilib ketayotgan inson umriga ishora bo‘ladi; to‘rtinchi baytda ko‘z yoshi va yuz xazonga o‘xshatilib, el nafratidan qutulish ohangi seziladi. Beshinchi baytda baxt yulduzini daftar varaqlaridan izlash, maqta’da esa xalqning maqtov-ta’nasiga befarqlik ifodalanadi. Darslik g‘azalning asosiy san’ati sifatida tanosubni, ya’ni kuz va xazon bilan bog‘liq tasvirlarning uyg‘unligini ko‘rsatadi.

sariq rang va gul ranglari qarama-qarshi
Lirik qahramonYor
xazon, sarg‘ardim, chehrayi zardimgul yuz, lolarux, sarv
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ko‘ngli g‘ash bo‘lgan o‘quvchi buni so‘z bilan ifodalashga qiynalar edi. She’r o‘qigach, his-tuyg‘uni rang va tabiat bilan solishtirib aytish yo‘lini topdi.

Kim ishlatadi

Musiqachilar, rassomlar va dizaynerlar his-tuyg‘uni ohang, rang va shakl bilan ifodalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Hozirgi kayfiyatingizni bitta rang yoki ob-havo bilan nomlab, nega shunday ekanini yozing.

Namunalar
Misol: «Gul yuz» va «lolarux» ifodalari sariq rangli «xazon» bilan zid qo‘yilgan – ranglar qarama-qarshiligi lirik qahramonning ayriliq holatini bo‘rttiradi.
Misol: Maqta’da «xalq ta’nasi va maqtovi barobar» deyilishi lirik qahramonning hayotdagi ko‘p voqealarni ko‘rib, mustaqil dunyoga ega bo‘lganini bildiradi.
Sinfda faoliyat

Rang xaritasi: g‘azaldagi sariq va qizil-yashil ranglar bilan bog‘liq so‘zlarni ikki ustunga (qahramon – yor) ajratib yozing.

Mashq
1
G‘azalda kuz qaysi tuyg‘uni ifodalaydi?
2
Yor qaysi obrazlar bilan tasvirlanadi va ular qahramondan nimasi bilan farq qiladi?
3
Tanosub san’atini g‘azaldan misol bilan tushuntiring.
4
Nima uchun qahramon xalqning maqtov va ta’nasiga befarq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliJasurning universitet tanloviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →