Darslar 20–21 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
21
«Saddi Iskandariy» (parchalar)
Darslik: 1-qism, 123–148-betlar
Maqsad«Saddi Iskandariy»dan berilgan boblarning (XXXIX–XLI) mazmuni va hikmatini tushunish.
Yangi so‘zlar
doston · epic poemnasriy bayon · prose renderinghikmat · wise saying; here also the Iskandar–Arastu dialoguetilsim · talisman, magical device
Tushuntirish
XXXIX bobda Iskandar Kashmirga yetadi; sehrgar hukmdor Mallu tilsim qo‘rg‘onida o‘t va yelni qamab, mamlakatni ahvolga solgan, donishmand Aflotun esa tilsimni ochib, qo‘rg‘onni yengadi. Mallu taslim bo‘lib, gunohini tan oladi; Iskandar unga dushmanlik niyati yo‘qligini aytadi, ammo o‘sha kechasi Mallu jon beradi. Shundan so‘ng Iskandar uning o‘g‘li Feruzni otasi o‘rniga shoh qiladi va unga adolat hamda lutf-ehson yo‘lini tutishni tavsiya qiladi. XL bob yoshlikni bekor o‘tkazmaslikka undaydi: yigitlik mehnat va fazilat vaqti, qarilikda esa kuch kamayadi. XLI bobdagi hikoyatda yigit qo‘shnisi – tajribali pirning nasihatiga quloq solmay, qarigach pushaymon bo‘ladi, holbuki 112 yil yashab, oxirida kuchdan qolgan otasining taqdiri ham unga saboq bo‘lishi mumkin edi; xulosa: boshqalarning tajribasidan o‘rganish kerak. Iskandarning Arastu bilan suhbatida yoshlarning mehnatga qiyinchilik bilan kirishishi, o‘rta va keksa yoshda aql va kuch o‘rtasidagi bog‘liqlik, aql va nafs kurashi haqida fikr yuritiladi.
Namunalar
Misol: XXXIX bobda donishmand Aflotun tilsimni sabr bilan o‘rganib ochadi – bu ilm va aql kuchi sehrdan ustun ekanini ko‘rsatadi.
Misol: XLI bobdagi yigit «qarigach qilaman» deb kechiktiradi va keyin kuchi qolmaganda pushaymon bo‘ladi – bu «fursatni boy bermang» saboqidir.
Sinfda faoliyat
Muhokama: «Boshqalar tajribasidan o‘rganish osonmi, o‘z xatosidan-chi?» – juftlikda bir misol bilan fikr almashing.
Mashq
1
XXXIX bobda Iskandar Feruz haqida qanday qaror qabul qiladi?
Uni otasi o‘rniga shoh qiladi va adolat yo‘lini tutishga chaqiradi.
2
XLI bobdagi hikoyat qahramonining xatosi nimada?
U dono qo‘shnisi nasihatiga quloq solmay, yoshligini behuda o‘tkazib, ishni keyinga qoldirgan.
3
Nima uchun Navoiy «yigitlik mehnat chog‘i» deydi?
Chunki yoshlikda kuch va imkoniyat bor, qarilikda esa kuch kamayib, ko‘p ishni bajarib bo‘lmaydi.
4
Bobdagi fantastik va hayotiy voqealar nimaga xizmat qiladi?
Fantastik voqealar tilsimni, hayotiy voqealar esa odamlar o‘rtasidagi munosabat va tarbiyani ochadi; ikkalasi ham adolat, ilm va fursatning qadri g‘oyasiga xizmat qiladi.