Rabg‘uziy she’rlari haqida
Darslik «Kun hamalga kirdi…»ni o‘zbek adabiyotidagi ilk g‘azal deb baholaydi: u g‘azalning barcha shakliy talablarini bajargan, matla’dan maqta’gacha bahor mavzusi bir ip kabi davom etadi. O‘zbek adabiyotida maqta’da taxallus qo‘llash ilk bor aynan Rabg‘uziyda uchraydi. Qofiyalar «-zi» tovushiga tayanadi (navro‘zi, buzi, yuzi, yozi, qunduzi kabi) va turkiy so‘zlarning go‘zalligini ko‘rsatadi. G‘azalning vazni – ramali musammani mahzuf: foilotun ruknining sakkiz marta kelishi «musamman», oxirgi ruknda bir hijo kamligi «mahzuf» deb ataladi. Eski turkiy tilda «yig‘och» asosan «daraxt» ma’nosini bergan, shuning uchun «tol yig‘ochlar» tol daraxtlari deb tushuniladi.
| Belgi | Qiymat |
|---|---|
| vazn | ramali musammani mahzuf |
| qofiya | «-zi» tovushiga tayanadi |
| o‘rni | ilk g‘azal, maqta’da taxallus ilk bor |
Sport qoidalari qat’iy bo‘lsa ham o‘yin qiziqarli bo‘lishini bilgan o‘quvchi she’r shaklining ham qat’iy talablari borligini tushundi. U qoida doirasida erkin ijod qilishni o‘rgandi.
Shoirlar, qo‘shiqchilar va she’riy tarjimonlar qat’iy shakl ichida fikrini erkin aytadi.
Biror qo‘shiq satrlari qanday tugashiga quloq solib, qofiyalashgan satrlarni sanab ko‘ring.
Qofiya mashqi: «-zi» bilan tugaydigan beshta so‘zni g‘azaldan topib yozing va ularning ma’nosini ayting.