ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Rabg‘uziyning bahor g‘azali

Darslar 18–19 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
19

Rabg‘uziy she’rlari haqida

Darslik: 1-qism, 114–116-betlar
MaqsadRabg‘uziy g‘azalining shakli, vazni va o‘zbek she’riyatidagi o‘rnini tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
matla’ · opening couplet of a ghazalmaqta’ · closing couplet with the poet’s pen-nametaxallus · pen-namevazn · metre
Tushuntirish

Darslik «Kun hamalga kirdi…»ni o‘zbek adabiyotidagi ilk g‘azal deb baholaydi: u g‘azalning barcha shakliy talablarini bajargan, matla’dan maqta’gacha bahor mavzusi bir ip kabi davom etadi. O‘zbek adabiyotida maqta’da taxallus qo‘llash ilk bor aynan Rabg‘uziyda uchraydi. Qofiyalar «-zi» tovushiga tayanadi (navro‘zi, buzi, yuzi, yozi, qunduzi kabi) va turkiy so‘zlarning go‘zalligini ko‘rsatadi. G‘azalning vazni – ramali musammani mahzuf: foilotun ruknining sakkiz marta kelishi «musamman», oxirgi ruknda bir hijo kamligi «mahzuf» deb ataladi. Eski turkiy tilda «yig‘och» asosan «daraxt» ma’nosini bergan, shuning uchun «tol yig‘ochlar» tol daraxtlari deb tushuniladi.

BelgiQiymat
vaznramali musammani mahzuf
qofiya«-zi» tovushiga tayanadi
o‘rniilk g‘azal, maqta’da taxallus ilk bor
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sport qoidalari qat’iy bo‘lsa ham o‘yin qiziqarli bo‘lishini bilgan o‘quvchi she’r shaklining ham qat’iy talablari borligini tushundi. U qoida doirasida erkin ijod qilishni o‘rgandi.

Kim ishlatadi

Shoirlar, qo‘shiqchilar va she’riy tarjimonlar qat’iy shakl ichida fikrini erkin aytadi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror qo‘shiq satrlari qanday tugashiga quloq solib, qofiyalashgan satrlarni sanab ko‘ring.

Namunalar
Misol: Maqta’da shoir o‘z ismini – Nosir Rabg‘uziy – tilga olishi taxallus qo‘llashning ilk namunasidir.
Misol: Bir baytda foilotun sakkiz marta takrorlansa, «musamman»; agar oxirgi rukn bir hijo qisqa bo‘lsa, «mahzuf» deyiladi.
Sinfda faoliyat

Qofiya mashqi: «-zi» bilan tugaydigan beshta so‘zni g‘azaldan topib yozing va ularning ma’nosini ayting.

Mashq
1
Darslik nima uchun bu g‘azalni «ilk g‘azal» deydi?
2
G‘azal vaznining to‘liq nomini ayting va uni izohlang.
3
«Tol yig‘ochlar» ifodasidagi «yig‘och» so‘zi qanday ma’no bergan?
4
G‘azalning yaxlitligini nima ta’minlaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliJasurning suvenir stendiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →