ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

O‘zakdagi tovushlar almashinishi

Darslar 7–8 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
8

§ 8. O‘zakda a–o unlilarining almashinishi

Darslik: 21–22-betlar
Maqsad«гар-/гор-», «зар-/зор-», «лаг-/лож-», «кас-/кос-», «раст-/рос-», «мок-/мак-», «равн-/ровн-» o‘zaklaridagi «а»–«о» imlosini qoida bo‘yicha tanlash.
Yangi so‘zlar
корень (o‘zak) · корень (root)исключение (istisno) · исключение (exception)ударение (urg‘u) · ударение (stress)проверка (tekshirish) · проверка (check)
Tushuntirish

«гар-/гор-» o‘zagida urg‘u ostida «а», urg‘usiz «о» yoziladi: «нагар» – «нагореть». «зар-/зор-» da urg‘usiz «а» yoziladi: «зарянка», «озарение»; urg‘u ostida eshitilgan unli yoziladi: «зарево», «зори». «лаг-/лож-» da «г» oldidan «а», «ж» oldidan «о»: «прилагать – приложить». «кас-/кос-» da «н» dan oldin «о»: «прикоснуться», «-а-» suffiksi oldidan «а»: «касание». «раст-/ращ-/рос-» da urg‘usiz «а» «ст» va «щ» dan oldin yoziladi, boshqa joyda «о»: «растение», «наращивать», «выросший»; istisnolar: «отрасль, росток, ростовщик, Ростов». «мок-» — suyuqlikni o‘tkazish («вымокнуть»), «мак-» — suyuqlikka botirish («обмакнуть»). «равн-» — teng («равноправие»), «ровн-» — tekis («выровнять»).

ildizqoidamisol
кас- / кос--а- dan oldin «а», -а- siz «о»касаться — коснуться
гар- / гор-zarbsiz «о», zarbli «а»загар — загорать
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab e’lonida rus tilida «Предложения принимаются до пятницы» deb yozilgan edi. Yozuvchi «лаг/лож» ildizidagi «о» ni «предлагать» bilan solishtirib tekshirdi. Ildizdagi unlini bilgan kishi e’lonni xatosiz yozadi.

Kim ishlatadi

E’lon yozuvchilar, muharrirlar va kotiblar ildizlardagi unlilarni qoida bo‘yicha to‘g‘ri yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

«Излагать» va «изложение» so‘zlarini oling, ildizdagi «а» va «о» ni topib, nima uchun shunday yozilganini rus tilida yoki o‘z tilingizda tushuntiring.

Namunalar
«Равноправие» — «равн-»: ma’nosi «teng huquq». «Выровнять дорожку» — «ровн-»: ma’nosi «tekislamoq».
«Касание – прикоснуться»: birinchisida o‘zakdan keyin «-а-» bor, shuning uchun «а»; ikkinchisida «н» oldida «о» yoziladi.
Sinfda faoliyat

«Qoida qaerda?» Kartochkada so‘z bo‘sh joy bilan; o‘quvchi kerakli harfni qo‘yib, qaysi qoida ishlashini aytadi.

Mashq
1
Harfni qo‘ying: «наг…реть», «з…рянка».
2
Bo‘sh joylarni to‘ldiring: «прил…гать усилия», «прил…жить справку».
3
«Вым…кнуть» va «обм…кнуть»: ularning o‘zaklari qanday ma’no beradi?
4
Nima uchun «росток» so‘zida «о» yoziladi, garchi «ст» dan oldin turgan bo‘lsa ham?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli«7 yilda ikki baravar» reklamasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →