ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 3-hafta

«Shakarsiz» — uglevodsizmi?

🎯 Missiya: Shakarsiz bisqvitda uglevod umuman yo‘qmi?

Dushanba

JasurYangi da’vo: sinf chatida bisqvit reklamasi aylanyapti: «Shakarsiz bisqvit — nol uglevod! Hech qanday energiya yo‘q!» 🍪
ZarinaOna tili darsidan: beshta asosiy uslub bor: so‘zlashuv, publitsistik, badiiy, ilmiy va rasmiy. Reklama ta’sir qilish uchun yoziladi, shuning uchun u hissiyotga tayanadi.
Anvar — tilning muloqot sohasi va maqsadiga moslashgan ko‘rinishi. Bizning hisobot esa ilmiy uslubda bo‘ladi: aniq, raqamli, tekshiriladigan.
MalikaReklamaning shiori — «shakarsiz» — qisqa va yorqin. Lekin shior dalil emas: uni «agar shakarsiz bo‘lsa, uglevod yo‘q» degan mantiqiy gapga aylantirib tekshiramiz.
Ikki savol: «shakarsiz» nimani bildiradi va «uglevod» nima? Ikkalasi bir xil emas bo‘lishi mumkin.
Ona tili

Qulf 1: Reklama uslubi

Topshiriq: Reklama qaysi uslubga yaqin va nima uchun yoziladi?

🔑 Kalit: Reklama shiori ta’sir qilish uchun yoziladi, dalil sifatida qaralmaydi; uni tekshirish uchun aniq gapga aylantiramiz.

AnvarShior: p ⇒ q. p: «bisqvit shakarsiz», q: «bisqvitda uglevod yo‘q». faqat bitta holda yolg‘on: p rost, q yolg‘on.
ZarinaDemak, rad etish uchun bitta yetadi: shakarsiz, lekin uglevodli bisqvit.
MalikaEhtiyot bo‘laylik: q ⇒ p, ya’ni «uglevod yo‘q bo‘lsa, shakarsiz» — bu . U rost bo‘lishi mumkin, lekin asl gapga teng kuchli emas.
JasurTeng kuchli gap esa : ¬q ⇒ ¬p, ya’ni «uglevod bor bo‘lsa, shakarsiz emas». Lekin biz uni ham tekshirmaymiz: avval qarshi misolni izlaymiz.
Qarshi misolni biologiya darsidan topamiz: uglevodlar nimalardan iborat?
Matematika

Qulf 2: Agar … bo‘lsa …

Topshiriq: p ⇒ q qachon yolg‘on bo‘ladi?

🔑 Kalit: «Agar p bo‘lsa, q» gapini rad etish uchun bitta qarshi misol yetadi: p rost, q yolg‘on.

ZarinaBiologiya darsi: uglevodlar uch guruh: monosaxaridlar (glyukoza), disaxaridlar (saxaroza) va polisaxaridlar (kraxmal, glikogen, sellyuloza).
AnvarKraxmal ko‘p glyukoza qoldig‘idan tuzilgan ; u shirin emas, suvda erimaydi, lekin uglevod! O‘simliklarda zaxira modda.
MalikaUn va guruch — kraxmal manbai. Shakarsiz bisqvit unidan tayyorlansa, uglevod bo‘ladi. Qarshi misol topildi!
JasurYana: lar yog‘lar, ular energiya manbai: 1 g yog‘ taxminan 38,9 kJ beradi. Demak, «energiya yo‘q» ham shubhali.
ZarinaOqsillar haqida ham: yuqori harorat oqsilning tabiiy shaklini buzadi — ; shuning uchun pishgan tuxum oqi qotadi. DNKda A = T, G = C.
Demak, «shakarsiz» — «uglevodsiz» emas. Kraxmal buni isbotlaydi.
Biologiya

Qulf 3: Uglevod yoki shakar?

Topshiriq: Kraxmal qaysi guruhga kiradi?

🔑 Kalit: Kraxmal — shirin bo‘lmagan polisaxarid, ya’ni uglevod; shuning uchun «shakarsiz» degani «uglevodsiz» degani emas.

Chorshanba

AnvarBisqvit paketining yorlig‘i (xayoliy, biz o‘ylab topdik). 100 g da: uglevod 62 g (shakar 0 g), yog‘ 20 g, oqsil 8 g. Men buni «Label» varag‘iga yozdim.
ZarinaHisob varag‘ida boshqa varaq katagiga murojaat: =Label!B2. Varaq nomi, undan keyin undov belgisi, keyin manzil.
JasurEnergiya: uglevod 62 g · 17 kJ/g va yog‘ 20 g · 38,9 kJ/g. =SUMPRODUCT(B2:B3;C2:C3) — mahsulotlar yig‘indisi. Natija: 1054 + 778 = 1832 kJ.
MalikaEslatma: bu faqat bizning xayoliy yorliq uchun. Haqiqiy mahsulotda raqamlar boshqa. Maqsad — «62 g uglevod» «nol uglevod» emasligini ko‘rsatish.
Va begona faylning bog‘lanishlarini ochishdan oldin ehtiyot bo‘lamiz: faqat ishonchli fayllar uchun ruxsat beramiz.
Informatika

Qulf 4: Yorliq jadvali

Topshiriq: «Label» varag‘idagi B2 katakka qanday murojaat qilinadi?

🔑 Kalit: Bizning xayoliy yorliq: 100 g da 62 g uglevod, shakar 0 g — «shakarsiz» bo‘lsa ham uglevod bor.

MalikaKimyo darsi: organik birikmalar tarkibiga ko‘ra uch guruh: uglevodorodlar (faqat C va H), kislorodli (C, H, O) va azotli (C, H, N, ko‘pincha O ham).
AnvarKraxmal va yog‘ — C, H, O dan iborat, ya’ni kislorodli. Oqsilda esa azot ham bor.
ZarinaReaksiya turlari: o‘rin olish (CH₄ + Cl₂ → CH₃Cl + HCl), birikish (CH₂=CH₂ + Br₂ → CH₂Br–CH₂Br) va ajralish (C₂H₅OH → CH₂=CH₂ + H₂O).
JasurBirikishda qo‘sh bog‘ ochiladi, ajralishda esa kichik molekula (masalan, suv) ajraladi.
Tasnif — tekshirishning yaxshi odati: avval guruhni aniqlaymiz, keyin xulosa qilamiz.
Kimyo (Organik kimyo)

Qulf 5: Tarkib bo‘yicha tasnif

Topshiriq: CH₂=CH₂ + Br₂ → CH₂Br–CH₂Br qaysi tur reaksiya?

AzizAka, velosipedimning kichik g‘ildiragi tez aylanadi. Shu haqiqatmi: kichik g‘ildirak doim tezroq aylanadimi?
AnvarTasmali yoki friksion uzatmada sirpanish bo‘lmasa, g‘ildiraklarning chekkasidagi chiziqli tezliklar teng: ω₁R₁ = ω₂R₂. Radius kichik bo‘lsa, ω katta. Bu rost.
ZarinaZanjirda tishlar soni: N₁ν₁ = N₂ν₂. Old yulduzcha 48 tish, orqadagi 16 tish. ν₂ = 48 : 16 · ν₁ = 3ν₁: bir pedal aylanishiga orqa g‘ildirak 3 marta aylanadi.
JasurKarusel esa notekis aylanadi: 4 s da burchak tezligi 0 dan 1,2 rad/s gacha o‘sdi. Burchak tezlanish ε = Δω/Δt = 1,2 : 4 = 0,3 rad/s².
Demak, «kichik g‘ildirak tezroq» — to‘g‘ri, lekin shart bilan: bir xil chiziqli tezlikda. Bu yon-tekshiruv TO‘G‘RI.
Fizika

Qulf 6: Velosiped va karusel

Topshiriq: Old yulduzcha 48 tish, orqadagisi 16 tish. Pedal bir marta aylansa, orqa g‘ildirak necha marta aylanadi?

Payshanba

JasurKichik post: «Materiklar qimirlamaydi, ular abadiy joyida turadi».
ZarinaGeografiyadan: litosfera yirik plitalarga bo‘lingan va ular astenosfera ustida yiliga bir necha santimetr tezlikda siljiydi.
AnvarHisoblaymiz: yiliga 3 sm · 1 000 000 yil = 3 000 000 sm = 30 km. Bir million yilda 30 km — kam ko‘rinadi, lekin geologik vaqtda ko‘p.
MalikaPlitalar to‘qnashgan yoki ajralgan joylarda zilzila va vulqonlar ko‘p: Tinch okeani «olov halqasi» va Alp–Himolay kamari. O‘zbekiston ham Alp–Himolay kamarida, shuning uchun ba’zan sezilarli zilzila bo‘ladi.
Post noto‘g‘ri: materiklar juda sekin, lekin harakatlanadi. Xavfsizlik savollari uchun esa mahalliy xizmatlar ko‘rsatmasiga amal qilamiz.
Geografiya (Amaliy geografiya)

Qulf 7: Plitalar qanchalik tez?

Topshiriq: Plita yiliga 2 sm siljisa, 5 million yilda necha km siljiydi?

AnvarDavlat va huquq darsi: BMT Nizomi 1945-yil 26-iyunda San-Fransiskoda imzolangan, 24-oktabrda kuchga kirgan. Shu sababli 24-oktabr — BMT kuni.
ZarinaBugun BMT ga 193 davlat a’zo; O‘zbekiston 1992-yil 2-martda qo‘shilgan; shtab-kvartira Nyu-Yorkda. Birinchi a’zolar 51 ta edi.
JasurJahon tarixi bo‘yicha post: «Buyuk Britaniya Polshaga hujum qilingan kuni Germaniyaga urush e’lon qildi».
MalikaTekshiramiz: Germaniya Polshaga 1939-yil 1-sentabrda bostirib kirgan, Britaniya esa 3-sentabrda urush e’lon qilgan. Ikki kun farq. Post aniq emas.
Yana bir yaxshi odat: «o‘sha kuni» deganni sana bilan tekshiramiz.
Davlat va huquq asoslariJahon tarixi

Qulf 8: BMT va sana tekshiruvi

Topshiriq: Germaniya Polshaga 1 sentabrda hujum qildi. Britaniya urushni qachon e’lon qildi?

AnvarO‘zbekiston tarixi: Turkiston Muxtoriyati e’lon qilindi. Bir post aytadi: «Toshkentda e’lon qilingan».
ZarinaDarslikda: Turkistonning IV favqulodda musulmonlar qurultoyi 1917-yil 26–28 noyabrda Qo‘qonda bo‘lgan va 27 noyabr kechasi o‘lkani muxtor deb e’lon qilgan.
MalikaHukumat 28-noyabrda tuzilgan: gazeta chiqargan, konstitutsiya tayyorlagan, qurolli kuch va qarz e’lon qilgan. Muxtoriyat 1918-yil fevralida tugatilgan, lekin darslik uni xalqlarning o‘z davlatchiligiga intilishi ramzi deydi.
JasurDemak, post noto‘g‘ri: shahar Toshkent emas, Qo‘qon. Sana ham muhim: 27 noyabr kechasi.
Tarixiy da’vo uchun uch narsani tekshiramiz: joy, sana va manba.
O‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Qo‘qon va Muxtoriyat

Topshiriq: Turkiston Muxtoriyati qaysi shaharda e’lon qilingan?

ZarinaIngliz tili darsi: Past Simple va Past Perfect. Ulugh Beg built an observatory in Samarkand in the 1420s. By the time he built it, he had already studied astronomy for years.
AnvarPast Perfect — oldin bo‘lgan ish: By the time we opened the packet, the advert had already promised “zero carbs”.
MalikaAdabiyotdan: «Rustamxon» dostoni qahramonlari tahlilida har bir fikr matnga tayanadi. Biz ham xarakter haqida «menimcha» emas, «darslikda shunday deyilgan» deymiz.
JasurXarakter tahlili ham fakt-chek: avval dalil, keyin baho. Mazmunini qayta aytib bermaymiz — kitobni o‘qing!
Va so‘zning turini oxirgiga qarab bilamiz: -tion, -ment — ot; -ize — fe’l; -ful — sifat.
Ingliz tiliAdabiyot

Qulf 10: Mashhur odamlar va dalil

Topshiriq: Qaysi gap to‘g‘ri? By the time he built it, he ___ already studied astronomy.

JasurRus tili darsida paronimlar: «одеть» — kimnidir kiydirish, «надеть» — o‘zimga kiyish.
ZarinaTo‘g‘ri: «Я надел куртку», lekin «Я одел брата». Ular tovushi o‘xshash, ma’nosi boshqa.
AnvarOmonimlar esa yozilishi va aytilishi bir xil, ma’nolari bog‘liq emas: «лук» — sabzavot va «лук» — qurol. Bu ko‘p ma’noli so‘z emas!
MalikaReklamadagi «без сахара» ham ikki ma’noda tushunilishi mumkin: «qo‘shilgan shakarsiz» yoki «shakar butunlay yo‘q». Shuning uchun lug‘atga va yorliqqa qaraymiz.
Uchinchi kalit: so‘zning ma’nosini aniqlashtirmasdan hukm chiqarmaymiz.
Rus tili

Qulf 11: Одеть или надеть?

Topshiriq: Qaysi gap to‘g‘ri?

🔑 Kalit: So‘zning ma’nosi aniq bo‘lmasa, da’vo ham noaniq: «shakarsiz» ikki xil tushunilishi mumkin — shuning uchun yorliqdagi raqamga qaraymiz.

AnvarKalitlarni yig‘amiz. 🔑1: reklama shiori — dalil emas. 🔑2: «agar shakarsiz, u holda uglevodsiz» ni rad etish uchun bitta qarshi misol yetadi. 🔑3: kraxmal — polisaxarid, ya’ni uglevod, shirin bo‘lmasa ham. 🔑4: yorliqdagi 62 g uglevod.
Zarina«Shakarsiz» nimani anglatishi aniq emas edi. «Nol uglevod» esa aniq gap, uni tekshirish mumkin.
MalikaQarshi misol bor, demak da’vo yolg‘on. Lekin bu faqat xayoliy yorliq emas: unli mahsulotlarda kraxmal har doim uglevod beradi.
Hukm — NOTO‘G‘RI. Hal qiluvchi kalitlar — 2 va 3, 4 esa raqam bilan tasdiqlaydi.
JasurMaxsus ovqatlanish haqida savollar bo‘lsa — shifokorga yoki dietologga murojaat qilamiz. Biz faqat reklama gapini tekshirdik.
BiologiyaMatematika

Qulf 12: Hukm: noto‘g‘ri

Topshiriq: Hukmni qaysi ikki kalit hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 13 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 15 yulduz

Jamoa hisoboti

«Shakarsiz» bisqvit uglevodsizmi? Hukm: NOTO‘G‘RI

Da’vo: «Shakarsiz bisqvit — nol uglevod». Hukm: NOTO‘G‘RI. Dalillar: 1) «agar p bo‘lsa, q» gapini rad etish uchun bitta qarshi misol yetadi; 2) kraxmal — shirin bo‘lmagan polisaxarid, ya’ni uglevod; un va guruchda u ko‘p; 3) bizning xayoliy yorliqda 100 g ga 62 g uglevod, shakar 0 g. O‘quvchilar nima qilishi mumkin: shiorga emas, yorliqdagi raqamlarga qarasin. Maxsus parhez haqida shifokorga murojaat qilsin.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Reklama shiori ta’sir qilish uchun yoziladi, dalil sifatida qaralmaydi; uni tekshirish uchun aniq gapga aylantiramiz.
  2. «Agar p bo‘lsa, q» gapini rad etish uchun bitta qarshi misol yetadi: p rost, q yolg‘on.
  3. Kraxmal — shirin bo‘lmagan polisaxarid, ya’ni uglevod; shuning uchun «shakarsiz» degani «uglevodsiz» degani emas.
  4. Bizning xayoliy yorliq: 100 g da 62 g uglevod, shakar 0 g — «shakarsiz» bo‘lsa ham uglevod bor.
  5. So‘zning ma’nosi aniq bo‘lmasa, da’vo ham noaniq: «shakarsiz» ikki xil tushunilishi mumkin — shuning uchun yorliqdagi raqamga qaraymiz.

Yulduzli savollar

  1. ¬q ⇒ ¬p gap p ⇒ q ning nimasi?

  2. DNKda A = 30 % bo‘lsa, G necha foiz?

  3. O‘ylab ko‘r: agar yorliqda uglevod 0 g deb yozilgan bo‘lsa, hukm qanday bo‘lishi mumkin edi?

Hikoyadagi darslar