Darslar 33–34 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
34
A. S. Pushkin. «Станционный смотритель» (Belkin qissalaridan)
Darslik: 115–120-betlar
MaqsadPushkinning «Станционный смотритель» qissasi syujetini, qahramonlarini va «kichik odam» mavzusini tushunish.
Yangi so‘zlar
повесть (qissa) · повесть (tale, novella)станционный смотритель (pochta bekati nazoratchisi) · станционный смотритель (station superintendent)«маленький человек» (“kichik odam”) · «маленький человек» (the “little man”)сюжет (syujet) · сюжет (plot)
Tushuntirish
«Станционный смотритель» — «Повести Белкина» (1831) tsiklidan; Pushkin uni 1830-yil kuzida Boldinoda yozgan. Bu tsiklda besh qissa bor, «Станционный смотритель» esa eng yaxshisi hisoblanadi. Qahramon — Samson Vyrin, kollej registratori, ya’ni eng quyi fuqarolik unvoni (14-daraja)dagi pochta bekati nazoratchisi; uning qizi Dunya. Yo‘lovchilar ko‘pincha nazoratchidan jahl bilan gaplashgan, Pushkin esa uning og‘ir mehnati va kamsitilishiga hamdardlik bilan qaraydi. Gusar-rotmistr Minskiy kasal bo‘lib qolgandek bekatda bir necha kun turadi, so‘ng Dunyani cherkovgacha olib borishni taklif qilib, Peterburgga olib ketadi. Otasi uni izlab Peterburgga boradi, ammo Minskiy unga pul tutqazib, eshikdan chiqarib yuboradi; Vyrin qizini qaytara olmay bekatga qaytadi, ichkilikka berilib, g‘amdan vafot etadi. Hikoyachi yillar o‘tib qabrni ziyorat qiladi: bola Vanka unga go‘zal bir xonim uch kichik bolasi bilan kelgani, smotritelning o‘limini eshitib yig‘lagani va qabr ustida uzoq yotganini aytib beradi. Qissa «kichik odam» mavzusini, otalik mehrini va odamlarning bir-biriga hamdardligi zarurligini ochib beradi.
Namunalar
Mini-matn: «Самсон Вырин работал смотрителем на почтовой станции. Он жил вместе с дочерью Дуней и гордился ею: все проезжие хвалили девушку. Когда Дуню увёз гусар, отец поехал за ней в Петербург, но не вернул её». (Samson Vyrin pochta bekatida ishlagan; qizi Dunyani gusar olib ketgan.)
Mavzu: «маленький человек» — kam huquqli, kamsitilgan, ammo qalbi boy odam. Vyrin shunday qahramon.
Sinfda faoliyat
«Qahramon nomidan». Guruhlar Vyrin yoki Dunya nomidan 4 gapli monolog yozadi (nima his qiladi, nimadan qo‘rqadi).
Mashq
1
«Повести Белкина» qaysi yili chiqqan va nechta qissadan iborat?
Вырин умирает от горя; рассказчик приезжает к его могиле, а мальчик Ванька рассказывает о барыне с тремя детьми, которая заплакала, узнав о смерти смотрителя, и долго лежала на его могиле.
4
Nima uchun Pushkin nazoratchi mehnatini hamdardlik bilan tasvirlaydi?
Chunki u kam haq to‘lanadigan, tinimsiz mehnat qiluvchi va yo‘lovchilar jahlini ko‘taradigan odam; Pushkin «kichik odam»ni himoya qiladi.