ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Leksika: so‘z ma’nosi va sinonimlar

Darslar 1–2 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
2

§ 2. Sinonimlar

Darslik: 6–7-betlar
MaqsadSinonimlarni topish, ular ma’no ottenkalari va uslubi bo‘yicha qanday farqlanishini tushunish, nutqda takrorni sinonim bilan almashtirish.
Yangi so‘zlar
синоним (ma’nodosh so‘z) · синоним (synonym)синонимический ряд (sinonimik qator) · синонимический ряд (synonymic row)оттенок значения (ma’no ottenkasi) · оттенок значения (shade of meaning)стилистическая окраска (uslubiy bo‘yoq) · стилистическая окраска (stylistic colouring)
Tushuntirish

Sinonimlar — talaffuzi va yozilishi har xil, ammo ma’nosi yaqin so‘zlar. Ma’nosi bir-biriga to‘liq mos keladigan sinonimlar kam: «орфография – правописание». Ko‘pincha sinonimlar ma’no ottenkasi bilan farq qiladi: «смелый – храбрый – отважный» qatorida «отважный» eng kuchli baho beradi. Ba’zi sinonimlar uslubi bilan ham farqlanadi: «глаза» — neytral so‘z, «очи» — she’riy va eskirgan. Bir-biriga yaqin so‘zlar qatori sinonimik qator deyiladi, uning bosh so‘zi odatda eng neytral so‘z bo‘ladi. Sinonimlar nutqni boyitadi va bir so‘zni ketma-ket takrorlashdan saqlaydi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rus tilida do‘stona xat yozayotgan o‘quvchi maktab, zal va bog‘ haqida «большой» so‘zi uch marta takrorlanganini payqadi. U «огромная школа», «просторный зал» va «обширный сад» deb yozib, matnni boyitdi. Sinonimlar gapni jonli qiladi.

Kim ishlatadi

Yozuvchilar, tarjimonlar va nutq yozuvchilar takrorni sinonimlar bilan almashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zingiz yozgan bir matndagi takrorlangan so‘zni tagiga chizing va uni sinonim bilan almashtirib qayta yozing.

Namunalar
neytralkitobiyso‘zlashuv
лицоликфизиономия
говоритьвещатьболтать
Sinonimik qator: «идти – шагать – брести – топать». Bosh so‘z «идти» (neytral), qolganlari yurish usulini aniqlaydi.
Ottenka: «Он был сильно утомлён» va «Он был измотан» — ikkinchisida charchoq kuchliroq, so‘zlashuv ruhi bor.
Sinfda faoliyat

«Sinonimlar zanjiri». O‘quvchilar navbat bilan so‘z aytadi, keyingisi uning sinonimini topishi kerak; to‘xtab qolgan o‘yindan chiqadi.

Mashq
1
«Помощь» so‘ziga sinonim toping.
2
Kuchi ortib borish tartibida joylashtiring: «холодно, морозно, прохладно».
3
Takrorni sinonim bilan almashtiring: «Старый дом был очень старый, а двор старый и тёмный».
4
Nima uchun «глаза» va «очи» so‘zlarini har doim almashtirib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFakt-chek klubi: birinchi da’voHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →