☰ Mundarija · Rus tili

Leksika: so‘z ma’nosi va sinonimlar

Darslar 1–2 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
2

§ 2. Sinonimlar

Darslik: 6–7-betlar
MaqsadSinonimlarni topish, ular ma’no ottenkalari va uslubi bo‘yicha qanday farqlanishini tushunish, nutqda takrorni sinonim bilan almashtirish.
Yangi so‘zlar
синоним (ma’nodosh so‘z) · синоним (synonym)синонимический ряд (sinonimik qator) · синонимический ряд (synonymic row)оттенок значения (ma’no ottenkasi) · оттенок значения (shade of meaning)стилистическая окраска (uslubiy bo‘yoq) · стилистическая окраска (stylistic colouring)
Tushuntirish

Sinonimlar — talaffuzi va yozilishi har xil, ammo ma’nosi yaqin so‘zlar. Ma’nosi bir-biriga to‘liq mos keladigan sinonimlar kam: «орфография – правописание». Ko‘pincha sinonimlar ma’no ottenkasi bilan farq qiladi: «смелый – храбрый – отважный» qatorida «отважный» eng kuchli baho beradi. Ba’zi sinonimlar uslubi bilan ham farqlanadi: «глаза» — neytral so‘z, «очи» — she’riy va eskirgan. Bir-biriga yaqin so‘zlar qatori sinonimik qator deyiladi, uning bosh so‘zi odatda eng neytral so‘z bo‘ladi. Sinonimlar nutqni boyitadi va bir so‘zni ketma-ket takrorlashdan saqlaydi.

Namunalar
Sinonimik qator: «идти – шагать – брести – топать». Bosh so‘z «идти» (neytral), qolganlari yurish usulini aniqlaydi.
Ottenka: «Он был сильно утомлён» va «Он был измотан» — ikkinchisida charchoq kuchliroq, so‘zlashuv ruhi bor.
Sinfda faoliyat

«Sinonimlar zanjiri». O‘quvchilar navbat bilan so‘z aytadi, keyingisi uning sinonimini topishi kerak; to‘xtab qolgan o‘yindan chiqadi.

Mashq
1
«Помощь» so‘ziga sinonim toping.
2
Kuchi ortib borish tartibida joylashtiring: «холодно, морозно, прохладно».
3
Takrorni sinonim bilan almashtiring: «Старый дом был очень старый, а двор старый и тёмный».
4
Nima uchun «глаза» va «очи» so‘zlarini har doim almashtirib bo‘lmaydi?