2
§ 2. Sinonimlar
Darslik: 6–7-betlar
MaqsadSinonimlarni topish, ular ma’no ottenkalari va uslubi bo‘yicha qanday farqlanishini tushunish, nutqda takrorni sinonim bilan almashtirish.
Yangi so‘zlar
синоним (ma’nodosh so‘z) · синоним (synonym)синонимический ряд (sinonimik qator) · синонимический ряд (synonymic row)оттенок значения (ma’no ottenkasi) · оттенок значения (shade of meaning)стилистическая окраска (uslubiy bo‘yoq) · стилистическая окраска (stylistic colouring)
Tushuntirish
Sinonimlar — talaffuzi va yozilishi har xil, ammo ma’nosi yaqin so‘zlar. Ma’nosi bir-biriga to‘liq mos keladigan sinonimlar kam: «орфография – правописание». Ko‘pincha sinonimlar ma’no ottenkasi bilan farq qiladi: «смелый – храбрый – отважный» qatorida «отважный» eng kuchli baho beradi. Ba’zi sinonimlar uslubi bilan ham farqlanadi: «глаза» — neytral so‘z, «очи» — she’riy va eskirgan. Bir-biriga yaqin so‘zlar qatori sinonimik qator deyiladi, uning bosh so‘zi odatda eng neytral so‘z bo‘ladi. Sinonimlar nutqni boyitadi va bir so‘zni ketma-ket takrorlashdan saqlaydi.
Namunalar
Sinonimik qator: «идти – шагать – брести – топать». Bosh so‘z «идти» (neytral), qolganlari yurish usulini aniqlaydi.
Ottenka: «Он был сильно утомлён» va «Он был измотан» — ikkinchisida charchoq kuchliroq, so‘zlashuv ruhi bor.
Sinfda faoliyat
«Sinonimlar zanjiri». O‘quvchilar navbat bilan so‘z aytadi, keyingisi uning sinonimini topishi kerak; to‘xtab qolgan o‘yindan chiqadi.
Mashq
1
«Помощь» so‘ziga sinonim toping.
поддержка
2
Kuchi ortib borish tartibida joylashtiring: «холодно, морозно, прохладно».
прохладно – холодно – морозно
3
Takrorni sinonim bilan almashtiring: «Старый дом был очень старый, а двор старый и тёмный».
Старый дом был очень ветхим, а двор – запущенным и тёмным.
4
Nima uchun «глаза» va «очи» so‘zlarini har doim almashtirib bo‘lmaydi?
«Очи» — she’riy, eskirgan so‘z. Oddiy gapda («У меня болят очи») g‘alati eshitiladi, she’rda esa mos keladi.