Milliy til va adabiy til. Adabiy tilning og‘zaki va yozma shakllari
Milliy til – bir millat uchun umumiy bo‘lgan butun til boyligi: unga adabiy til ham, xalq shevalari ham, oddiy so‘zlashuv unsurlari ham, jargonlar ham kiradi. Adabiy til – milliy tilning ishlov berilgan, me’yorlashgan oliy shakli; uning imlo, talaffuz, so‘z qo‘llash va grammatika me’yorlariga barcha foydalanuvchilar amal qilishi shart. Shevalar adabiy til boyishining manbasi bo‘la oladi, lekin ularning o‘zi adabiy me’yordan tashqarida turadi. Adabiy til ikki ko‘rinishda yashaydi: og‘zaki (ma’ruza, nutq, suhbat) va yozma (kitob, hujjat, maqola). Qaysi birini tanlash muloqot maqsadiga bog‘liq, ammo me’yorlarni mustahkamlashda yozuvning roli kattaroq. O‘zbek tiliga 1989-yilda davlat tili maqomi berilgan.
Viloyatlararo o‘quvchilar tanlovida yo‘l-yo‘riqlarni bir o‘quvchi hammaga tushunarli bo‘lsin deb adabiy til me’yorida o‘qib berdi. Tanaffusda esa u do‘stlari bilan o‘z hududining odatiy so‘zlarida suhbatlashdi. Har ikki joyda ham hamma bir-birini yaxshi tushundi.
Diktorlar, o‘qituvchilar va lug‘at tuzuvchilar umumiy me’yorga tayanadi; sheva esa o‘z joyida, kundalik suhbatda va hikoyalarda yashaydi.
Bugun maktabdagi bironta e’lon yoki yozuvni o‘qib, uni do‘stingizga o‘z so‘zlaringiz bilan og‘zaki ayting va qaysi so‘z siz uchun odatiy emasligini sezing.
«Mening shevam – mening boyligim»: o‘quvchilar o‘z hududining 3–4 ta shevaviy so‘zini aytadi, sinfdoshlar uning adabiy shaklini topadi.