Sintaktik vositalarni nutqiy uslublarda qo‘llash. Gapda so‘z tartibi uslubiyati
O‘zbek tilida gapda so‘zlarning odatdagi tartibi bor: ega oldin, kesim keyin keladi; aniqlovchi aniqlanmishdan, to‘ldiruvchi va hol kesimdan oldin turadi, shuning uchun kesim odatda gap oxirida bo‘ladi. Uslubiy maqsadda bu tartib o‘zgartirilishi mumkin; o‘zgargan tartib inversiya deyiladi. Ilmiy va rasmiy uslubda tartib asosan qat’iy saqlanadi, so‘zlashuv, badiiy va publitsistik uslubda esa inversiya uchraydi, she’riyatda ayniqsa keng qo‘llanadi. So‘z tartibi mantiq urg‘usi bilan ham o‘zgaradi: ta’kidlanishi kerak bo‘lgan bo‘lak kesimdan oldin, uning yonida qo‘yiladi. Masalan, «Akam kecha kitobni kutubxonadan oldi» gapida «kutubxonadan» mantiqiy urg‘uli: kitob boshqa joydan emas, kutubxonadan olingan.
Do‘sti uchrashuv joyini adashtirib, kutubxonaga borib qoldi. O‘quvchi xabarni qayta aytganda «hovlida» so‘zini ovoz bilan ajratib aytdi. Keyingi safar do‘sti adashmadi.
Aktyorlar, diktorlar va she’r o‘qiydigan ijrochilar urg‘u va tartib orqali eng muhim so‘zni ajratadi.
Bugun biror kishidan eshitgan gapda u qaysi so‘zni ajratib aytganini va nima uchun ekanini sezing.
«Urg‘uni ko‘chir»: bitta gap yoziladi; guruhlar so‘zlarni ko‘chirib, har gal boshqa bo‘lakka urg‘u beradi va ma’noni izohlaydi.