☰ Mundarija · Ona tili

Ko‘plik qo‘shimchasi uslubiyati

Darslar 13 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A.Sh. Sobirov, Y.R. Odilov, G.Sh. Ziyodullayeva. Ona tili 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
13

Ko‘plik qo‘shimchasi uslubiyati

Darslik: 43–45-betlar
MaqsadKo‘plik qo‘shimchasining grammatik va uslubiy vazifalarini ajratish.
Yangi so‘zlar
ko‘plik qo‘shimchasi (-lar) · plural suffix (-lar)hurmat ma’nosi · meaning of respectkinoya · ironyumumlashtirish · generalisation
Tushuntirish

Ko‘plik qo‘shimchasi -lar odatda birdan ortiqlikni bildiradi: kitoblar, o‘quvchilar. Aniq miqdor ko‘rsatilganda uni qo‘shish uslubiy xato: to‘g‘risi yettita daftar, yettita daftarlar emas. Ilmiy va (qisman) rasmiy uslubdan boshqa uslublarda -lar qo‘shimcha ma’nolarni ham ifodalaydi. Hurmat: Ustozim aytdilar. Kinoya: Katta olim kelibdilar-da! Kuchaytirish: Bayram kuni ko‘chalar shodliklarga to‘ldi. Umumlashtirish: Alisherlar ham shu maktabda o‘qigan. Taxmin: soat to‘rtlarda, qirq yoshlarda. Ilmiy uslubda esa -lar asosan faqat grammatik ko‘plikni bildiradi, shuning uchun ilmiy matnda bunday ko‘chma ma’nolardan saqlanadi.

Namunalar
Grammatik va uslubiy: «Kitoblar javonda turibdi» (oddiy ko‘plik) – «Ustoz darsga kirdilar» (hurmat).
Xato va to‘g‘ri: «uchta daraxtlar» – «uchta daraxt»; taxmin: «Kechqurun yettilarda boramiz».
Sinfda faoliyat

«-lar nima dedi?»: o‘qituvchi gaplarni o‘qiydi, o‘quvchilar -lar ifodalagan ma’noni (hurmat, kinoya, taxmin va h.k.) aytadi.

Mashq
1
«Beshta qalamlar» ifodasida qanday xato bor? To‘g‘risini yozing.
2
«Buvim kelibdilar» gapida -lar qanday ma’no bildiryapti?
3
«Soat uchlarda uchrashamiz» gapidagi uslubiy ma’noni aniqlang.
4
Nega ilmiy matnda -lar qo‘shimchasining ko‘chma ma’nolari kam uchraydi?