Nutqiy uslublarning turlari. Publitsistik, badiiy, ilmiy va rasmiy uslub
Bu to‘rt uslub asosan yozma nutqda uchraydi. Publitsistik uslub gazeta, jurnal, radio va televideniye kabi ommaviy axborot vositalarida qo‘llanadi: u ijtimoiy mavzularda axborot beradi va o‘quvchining fikriga ta’sir qiladi. Badiiy uslubda fikr obrazlar orqali, ko‘chma ma’no, o‘xshatish va tasviriy so‘zlar yordamida beriladi. Ilmiy uslub aniqlik, mantiqiy izchillik va terminlar bilan ajraladi, unda his-hayajon kam bo‘ladi. Rasmiy uslub qaror, buyruq, ariza kabi hujjatlarda ishlatiladi va xolislik, qolipli iboralar bilan xarakterlanadi. Bu uslublarda yozma shakl yetakchi bo‘lsa-da, ilmiy ma’ruza yoki sahna asari ijrosi og‘zaki shaklda bo‘ladi.
| Uslub | Vositasi | Misol |
|---|---|---|
| publitsistik | ijtimoiy so‘zlar | Yangi kutubxona ochildi. |
| badiiy | obrazli vositalar | Shamol barglar bilan sirlashdi. |
| ilmiy | terminlar | Suv 100 °C da qaynaydi. |
| rasmiy | qolip iboralar | Majlis o‘tkazilsin. |
Sinf devoriy gazeta chiqaradi: bir sahifada voqea haqida qisqa xabar, ikkinchisida maktab hovlisining tasviriy lavhasi, uchinchisida tajriba natijalari jadvali, oxirida esa yig‘ilish bayoni. Har sahifa o‘z o‘quvchisini boshqacha tutadi.
Jurnalistlar, yozuvchilar, tadqiqotchilar va hujjat bilan ishlovchi xodimlar har biri o‘z uslubida yozadi.
Bugun maktabdagi bir e’lonni o‘qib, uni o‘z so‘zlaringiz bilan qisqa ayting va e’londan qaysi qolipli so‘zlar tushib qolganini toping.
«Janr tanlovi»: o‘qituvchi gazeta sarlavhasi, she’r misrasi, ta’rif va buyruq parchalarini aralash o‘qiydi; o‘quvchilar uslubni topadi.