☰ Mundarija · Ona tili

Publitsistik, badiiy, ilmiy va rasmiy uslublar

Darslar 6 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A.Sh. Sobirov, Y.R. Odilov, G.Sh. Ziyodullayeva. Ona tili 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
6

Nutqiy uslublarning turlari. Publitsistik, badiiy, ilmiy va rasmiy uslub

Darslik: 20–22-betlar
MaqsadPublitsistik, badiiy, ilmiy va rasmiy uslublarning asosiy belgilarini ajratish.
Yangi so‘zlar
publitsistik uslub · publicistic stylebadiiy uslub · artistic (literary) styleilmiy uslub · scientific stylerasmiy uslub · official style
Tushuntirish

Bu to‘rt uslub asosan yozma nutqda uchraydi. Publitsistik uslub gazeta, jurnal, radio va televideniye kabi ommaviy axborot vositalarida qo‘llanadi: u ijtimoiy mavzularda axborot beradi va o‘quvchining fikriga ta’sir qiladi. Badiiy uslubda fikr obrazlar orqali, ko‘chma ma’no, o‘xshatish va tasviriy so‘zlar yordamida beriladi. Ilmiy uslub aniqlik, mantiqiy izchillik va terminlar bilan ajraladi, unda his-hayajon kam bo‘ladi. Rasmiy uslub qaror, buyruq, ariza kabi hujjatlarda ishlatiladi va xolislik, qolipli iboralar bilan xarakterlanadi. Bu uslublarda yozma shakl yetakchi bo‘lsa-da, ilmiy ma’ruza yoki sahna asari ijrosi og‘zaki shaklda bo‘ladi.

Namunalar
Publitsistik va badiiy: «Shahrimizda yangi kutubxona ochildi; yoshlar uchun bu bilim maskaniga aylanadi» – «Kuz bog‘larga oltin libos kiydirdi, shamol esa barglar bilan sirlashdi».
Ilmiy va rasmiy: «Son predmetning miqdori va tartibini bildiradi» – «Ushbu buyruq imzolangan kundan boshlab kuchga kiradi».
Sinfda faoliyat

«Janr tanlovi»: o‘qituvchi gazeta sarlavhasi, she’r misrasi, ta’rif va buyruq parchalarini aralash o‘qiydi; o‘quvchilar uslubni topadi.

Mashq
1
Publitsistik uslub qayerda qo‘llanadi va qanday maqsadga xizmat qiladi?
2
Badiiy uslubning ilmiy uslubdan farqini ayting.
3
«Mazkur qaror e’lon qilingan kundan kuchga kiradi» qaysi uslubga mansub?
4
Nima uchun rasmiy hujjatda «shirin-shakar so‘zlar» ishlatilmaydi?