☰ Mundarija · Ona tili

Terminlar, kasb-hunar leksikasi va iboralar

Darslar 10 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A.Sh. Sobirov, Y.R. Odilov, G.Sh. Ziyodullayeva. Ona tili 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
10

Terminlar, kasb-hunar leksikasi va iboralar uslubiyati

Darslik: 34–37-betlar
MaqsadTermin, kasb-hunar so‘zi va ibora o‘rtasidagi farqni va ularning uslubiy vazifasini aniqlash.
Yangi so‘zlar
termin · termkasb-hunar leksikasi · trade and craft vocabularyibora · idiom (set phrase)neologizm (yangi so‘z) · neologism (new word)
Tushuntirish

Termin – ilmiy yoki ilmiy-texnik tushunchaning nomi; u ilmiy uslubda nomlash va tavsiflash vazifasini bajaradi va shu uslubning belgisi hisoblanadi. Kasb-hunar leksikasi – kulolchilik, duradgorlik, temirchilik, kashtachilik kabi hunarlarga oid maxsus so‘zlar: ular kasbiy matnlarning asosi, badiiy va publitsistik uslubda esa muhit va hududiy o‘ziga xoslikni jonlantiradi. Iboralar obrazli, ko‘chma ma’noli turg‘un birikmalar bo‘lib, so‘zlashuv, badiiy va publitsistik uslubda ifodalilikni kuchaytiradi; ilmiy va rasmiy uslubda ba’zi iboralar tushunchani nomlashga xizmat qiladi (qaror qabul qilmoq, nazoratga olmoq, kuchga kirmoq). Mustaqillik yillarida yangi so‘zlar ham ko‘paydi; ularni ham o‘rnida va aniq ma’nosi bilan qo‘llash lozim.

Namunalar
Termin: «Gap bo‘laklari», «sifatdosh», «tenglama», «fotosintez» – ilmiy matnda aniq tushuncha beradi.
Ibora: «og‘zi qulog‘ida» – juda xursand; «qo‘li ochiq» – saxiy; rasmiy iboralar: «kuchga kirmoq», «qaror qabul qilmoq». Kasb so‘zlari: «charx», «xum» (kulol); «randa», «arra» (duradgor).
Sinfda faoliyat

«Kim kasb egasi?»: o‘quvchi kasbga oid 3 ta so‘zni aytadi, sinf kasbni topadi.

Mashq
1
Termin deb nimaga aytiladi va qaysi uslubning belgisi?
2
Kulolchilikka oid ikkita so‘z va ularning ma’nosini ayting.
3
«Og‘zi qulog‘ida» iborasini oddiy gap bilan almashtiring.
4
Nega hujjatda «og‘zi qulog‘ida» deb yozilmaydi, «qaror qabul qilindi» deb yoziladi?