ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

So‘zlashuv uslubi

Darslar 5 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A.Sh. Sobirov, Y.R. Odilov, G.Sh. Ziyodullayeva. Ona tili 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
5

Nutqiy uslublarning turlari. So‘zlashuv uslubi

Darslik: 18–19-betlar
MaqsadSo‘zlashuv uslubining ikki turini va ularning belgilarini ajratish.
Yangi so‘zlar
so‘zlashuv uslubi · colloquial styleadabiy so‘zlashuv · literary conversationoddiy so‘zlashuv · plain (non-literary) conversationto‘liqsiz gap · elliptical (incomplete) sentence
Tushuntirish

So‘zlashuv uslubi asosan og‘zaki nutqda namoyon bo‘ladi, shu bilan boshqa uslublardan ajraladi. Uning ikki turi bor. Adabiy so‘zlashuv kundalik muloqotda yetakchi: unda so‘z tanlash va talaffuzda adabiy me’yorlarga amal qilinadi, masalan, o‘qituvchi bilan suhbatda yoki rasmiy bo‘lmagan uchrashuvda. Oddiy so‘zlashuvda esa me’yorlarga qat’iy rioya qilinmaydi: unda shevaga oid birliklar, qisqartirilgan shakllar, jargonlar, baho so‘zlari, undovlar, to‘liqsiz gaplar va erkin so‘z tartibi ko‘p uchraydi. So‘zlashuv nutqida vaziyat, imo-ishora va ohang mazmunni to‘ldirgani uchun fikr qisqa aytilishi mumkin. Yozuvda bu uslub asosan badiiy asardagi dialoglar yoki xabarlar orqali aks etadi.

TurBelgisiMisol
adabiy so‘zlashuvme’yorga amal qilinadiKirsam bo‘ladimi?
so‘zlashuv-ifodalierkin, hissiyVoy-voy, nimalar deysan!
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Voleybol maydonida o‘rtoqlar bir-ikki so‘z va ishora bilan o‘yin rejasini kelishib oladi, chunki vaziyat hammaga ko‘rinib turibdi. Ertasi kuni o‘sha o‘quvchi musobaqa hakamiga to‘liq va odobli gap bilan murojaat qiladi.

Kim ishlatadi

Murabbiylar, shifokorlar va xizmat ko‘rsatish xodimlari tez, qisqa suhbat va rasmiy, to‘liq gap o‘rtasida bemalol almashadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir tanaffus davomida nechta gapingiz to‘liq emas-u, baribir tushunilganini kuzating va bittasini daftarga yozing.

Namunalar
Adabiy so‘zlashuv: «Assalomu alaykum, domla, kirsam bo‘ladimi? – Marhamat, kiring.»
Oddiy so‘zlashuv: «Voy, bu yoqqa qara-ya, kim kelibdi! Yur, yur, choy ichamiz!» – undovlar, qisqa shakl va erkin tartib.
Sinfda faoliyat

«Ikki xil suhbat»: juftliklar bir vaziyatni (kutubxonaga kirish) avval adabiy, so‘ng oddiy so‘zlashuvda sahnalashtiradi.

Mashq
1
So‘zlashuv uslubi boshqa uslublardan nimasi bilan farq qiladi?
2
Adabiy so‘zlashuv bilan oddiy so‘zlashuvning bittadan belgisini ayting.
3
«– Choy? – Mayli. – Shakar? – Yo‘q.» suhbatida nega gaplar qisqa?
4
O‘qituvchi bilan suhbatda qaysi turdan foydalanasiz? Nega?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli«7 yilda ikki baravar» reklamasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →