Nutqiy uslublarning turlari. So‘zlashuv uslubi
So‘zlashuv uslubi asosan og‘zaki nutqda namoyon bo‘ladi, shu bilan boshqa uslublardan ajraladi. Uning ikki turi bor. Adabiy so‘zlashuv kundalik muloqotda yetakchi: unda so‘z tanlash va talaffuzda adabiy me’yorlarga amal qilinadi, masalan, o‘qituvchi bilan suhbatda yoki rasmiy bo‘lmagan uchrashuvda. Oddiy so‘zlashuvda esa me’yorlarga qat’iy rioya qilinmaydi: unda shevaga oid birliklar, qisqartirilgan shakllar, jargonlar, baho so‘zlari, undovlar, to‘liqsiz gaplar va erkin so‘z tartibi ko‘p uchraydi. So‘zlashuv nutqida vaziyat, imo-ishora va ohang mazmunni to‘ldirgani uchun fikr qisqa aytilishi mumkin. Yozuvda bu uslub asosan badiiy asardagi dialoglar yoki xabarlar orqali aks etadi.
| Tur | Belgisi | Misol |
|---|---|---|
| adabiy so‘zlashuv | me’yorga amal qilinadi | Kirsam bo‘ladimi? |
| so‘zlashuv-ifodali | erkin, hissiy | Voy-voy, nimalar deysan! |
Voleybol maydonida o‘rtoqlar bir-ikki so‘z va ishora bilan o‘yin rejasini kelishib oladi, chunki vaziyat hammaga ko‘rinib turibdi. Ertasi kuni o‘sha o‘quvchi musobaqa hakamiga to‘liq va odobli gap bilan murojaat qiladi.
Murabbiylar, shifokorlar va xizmat ko‘rsatish xodimlari tez, qisqa suhbat va rasmiy, to‘liq gap o‘rtasida bemalol almashadi.
Bir tanaffus davomida nechta gapingiz to‘liq emas-u, baribir tushunilganini kuzating va bittasini daftarga yozing.
«Ikki xil suhbat»: juftliklar bir vaziyatni (kutubxonaga kirish) avval adabiy, so‘ng oddiy so‘zlashuvda sahnalashtiradi.