ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ritorik so‘roq gaplar uslubiyati

Darslar 21 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A.Sh. Sobirov, Y.R. Odilov, G.Sh. Ziyodullayeva. Ona tili 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
21

Ritorik so‘roq gaplar uslubiyati

Darslik: 71–74-betlar
MaqsadRitorik so‘roq gapni oddiy so‘roqdan ajratish, uning yashirin mazmuni va uslubiy kuchini izohlash.
Yangi so‘zlar
ritorik so‘roq · rhetorical questionyashirin tasdiq / inkor · hidden affirmation / denialta’kid · emphasisemotsionallik · emotionality
Tushuntirish

Ritorik so‘roq javob talab qilmaydi: u so‘roq shaklida aytilgan, ammo mazmuni ma’lum fikrni, ya’ni tasdiq yoki inkorni yashirin ifodalaydigan gapdir. Salbiy shakldagi ritorik so‘roq odatda tasdiqni bildiradi: «Kim bahorni sevmaydi?» – hamma sevadi. Ijobiy shakldagi ritorik so‘roq ko‘pincha inkorni anglatadi: «Uni kim ham tanirdi?» – hech kim tanimasdi. Ritorik so‘roqda fikr kuchli his-hayajon bilan, ta’kidli va ta’sirchan beriladi, shu sababli ta’sir kuchi jihatidan u yetakchi uslubiy vositalar qatoriga kiradi. U asosan so‘zlashuv, badiiy va publitsistik uslubda, shuningdek, notiqlik nutqida keng qo‘llanadi. Ritorik so‘roqni odatdagi darak gapga aylantirsak, mazmun saqlanadi, ammo uslubiy ta’sir susayadi.

Ritorik so‘roqYashirin mazmuni
Kim bahorni sevmaydi?Hamma sevadi (tasdiq).
Odamni bunday mehnat charchatmaydimi?Charchatadi (tasdiq).
Bu yerda kim bor?javob kutiladi (oddiy so‘roq)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabda sport kuni haqida qisqa chiqish tayyorlayotgan o‘quvchi savol bilan boshlaydi. Javob hammaga oldindan ma’lum, shuning uchun tinglovchilar ichida «ha» deydi va fikrni qabul qilishga tayyor bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Notiqlar, munozarachilar, jurnalistlar va o‘qituvchilar fikrni kuchaytirish uchun javob talab qilmaydigan savoldan foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun kimdir javob kutilmaydigan savol shaklida gapirsa, uning yashirin fikrini ichingizda oddiy gap bilan ayting.

Namunalar
Tasdiq: «Odamni bunday mehnat charchatmaydimi?!» → «Odamni bunday mehnat charchatadi.»
Inkor: «Bu yolg‘onga kim ishonardi?!» → «Bu yolg‘onga hech kim ishonmasdi.» Oddiy so‘roq (javob kerak): «Bu yolg‘onni kim aytdi?»
Sinfda faoliyat

«Savol – savolmas»: o‘qituvchi so‘roq gaplarni o‘qiydi; o‘quvchilar qaysi biri haqiqiy, qaysi biri ritorik ekanini qo‘l ko‘tarib bildiradi.

Mashq
1
Ritorik so‘roq oddiy so‘roqdan nimasi bilan farqlanadi?
2
«Bu haqiqatni kim inkor etadi?!» gapini oddiy darak gapga aylantiring.
3
«Dars soat nechada boshlanadi?» – ritorik so‘roqmi? Nega?
4
Nega notiqlar nutqida ritorik so‘roq ko‘p ishlatiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli7 bosqichda 1000 kishi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →