☰ Mundarija · Ona tili

Takrorlash

Darslar 29 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A.Sh. Sobirov, Y.R. Odilov, G.Sh. Ziyodullayeva. Ona tili 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
29

Takrorlash

Darslik: 102–105-betlar
MaqsadKurs bo‘yicha uslubiyat asoslarini takrorlash va imtihon tipidagi savollarga tayyorlanish.
Yangi so‘zlar
nutq uslubi · speech styleuslubiy bo‘yoq · stylistic colouringtinish belgisi · punctuation marktahlil · analysis
Tushuntirish

Takrorlashda avval nutq uslublarini eslang: so‘zlashuv, badiiy, publitsistik, ilmiy va rasmiy. Har bir uslubning maqsadi, tili va qo‘llanish o‘rni farq qiladi; uslubiy bo‘yoq esa funksional yoki emotsional-ekspressiv bo‘ladi. So‘z qatlami bo‘yicha sinonim, omonim, paronim, shevaga xos so‘z, eskirgan so‘z, termin va frazeologizmlarni solishtiring. Sintaksisda so‘z tartibi, gap turlari, ritorik so‘roq, undalma, kirish va kiritmalar, qo‘shma gaplar, ko‘chirma va o‘zlashtirma gaplar, matn va iqtibosni qaytaring. Imtihon tipidagi savolda avval matn uslubini aniqlang, so‘ng til vositalarini va tinish belgilarini asoslab javob bering. Xato qilingan joylar ro‘yxatini tuzib, shularni qayta o‘rganing.

Namunalar
Uslubni aniqlash: «Muhtaram mudir, Sizdan ruxsat so‘rayman» – rasmiy uslub (ariza), chunki murojaat va tilning me’yoriy tuzilishi bor.
Tahlil: «Voy, qanday go‘zal manzara!» – so‘zlashuv/badiiy uslub, undov so‘z va his-hayajon bor; ilmiy matnda bunday ifoda bo‘lmaydi.
Sinfda faoliyat

«Imtihon blitsi»: har guruh uslub, so‘z qatlami va sintaksis bo‘yicha savol tuzib, boshqalarga beradi.

Mashq
1
Beshta nutq uslubini sanang.
2
«Yurak» so‘zining sinonimlariga ikki misol keltiring va uslubiy farqini ayting.
3
«Albatta, men borishga tayyorman», – dedi Nodir. gapida kirishni, tinish belgilarini va ko‘chirma gapni tahlil qiling.
4
Nega imtihonda javobni asoslash muhim?