☰ Mundarija · Ona tili

Matn va iqtibos

Darslar 28 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A.Sh. Sobirov, Y.R. Odilov, G.Sh. Ziyodullayeva. Ona tili 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
28

Matn va iqtibos

Darslik: 98–101-betlar
MaqsadMatnning belgilarini bilish, iqtibosni to‘g‘ri keltirish va manbani ko‘rsatish.
Yangi so‘zlar
matn · textiqtibos · quotationmanba · sourceplagiat · plagiarism
Tushuntirish

Matn – bir-biri bilan mazmun va grammatik jihatdan bog‘langan, mavzusi va bosh fikri bor, tugal nutq birligi. Matnning asosiy belgilari: butunlik (mavzuning yagonaligi), bog‘lanish (gaplar o‘rtasidagi aloqa), tugallik va asosiy fikrning mavjudligi. Iqtibos – boshqa muallif asaridan olingan parcha. Ilmiy matnda iqtibosning manbasi albatta ko‘rsatilishi shart: muallif, asar nomi, yil va bet. Manbasiz olingan fikr plagiat, ya’ni birovning ishini o‘zlashtirish hisoblanadi. Iqtibos «…» ichida aynan keltiriladi, manba esa qavs ichida yoki sahifa tagida beriladi. Badiiy asarda esa iqtibos ko‘pincha manbasi aytilmay, ishora (alluziya) sifatida keladi; o‘quvchi uni o‘zi taniydi.

Namunalar
Ilmiy iqtibos: «Til – xalqning ma’naviy boyligi» (Nazarova D., Til va jamiyat, 2020, 15-bet) – manba aniq ko‘rsatilgan (misol shartli, o‘ylab topilgan).
Badiiy ishora: yozuvchi mashhur maqol so‘zlarini qahramon nutqiga qo‘shib beradi, manbani aytmaydi; bu uslubiy ishora, plagiat emas.
Sinfda faoliyat

«Matnni tikla»: aralash berilgan gaplardan mantiqiy matn tuziladi va bosh fikr topiladi.

Mashq
1
Matnning asosiy belgilari qaysilar?
2
Ilmiy ishda iqtibos keltirilganda nimalar ko‘rsatiladi?
3
Qaysi holda plagiat bo‘ladi: manbasi ko‘rsatilgan iqtibosdami yoki ko‘rsatilmagan fikrdami?
4
Nega badiiy asarda manbasiz iqtibosga ruxsat bor, ilmiy ishda esa yo‘q?