ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Mustahkamlash: leksik vositalar

Darslar 11 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A.Sh. Sobirov, Y.R. Odilov, G.Sh. Ziyodullayeva. Ona tili 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
11

Mustahkamlash (leksik vositalar)

Darslik: 38–39-betlar
MaqsadLeksik vositalar bo‘yicha o‘tilganlarni mustahkamlash: uslublar, bo‘yoq, ma’nodoshlik, sheva, eskirgan so‘zlar, termin va iboralar.
Yangi so‘zlar
uslubiy betaraf · stylistically neutralfunksional / emotsional bo‘yoq · functional / emotional colouringarxaizm / tarixiy so‘z · archaism / historical wordtermin / ibora · term / idiom
Tushuntirish

Bu hafta o‘tgan mavzularni bir tizimga solamiz. Nutq beshta asosiy uslubga bo‘linadi: so‘zlashuv og‘zaki, qolgan to‘rttasi (publitsistik, badiiy, ilmiy, rasmiy) asosan yozma. So‘zlar betaraf yoki ma’lum uslubga xoslangan bo‘ladi; ularning bo‘yog‘i funksional (uslubga mansublik) va emotsional-ekspressiv (ijobiy yoki salbiy baho) bo‘lishi mumkin. Ma’nodosh so‘zlarni ularning uslubi va bo‘yog‘iga qarab, shakldosh va paronim so‘zlarni esa ma’nosiga qarab o‘rnida qo‘llash kerak. Shevaga oid birliklar adabiy me’yordan tashqarida, eskirgan so‘zlar arxaizm va tarixiy so‘zga bo‘linadi; terminlar ilmiy uslubning, iboralar ko‘proq so‘zlashuv va badiiy uslubning ifoda vositasidir. Topshiriqda matnning uslubini aniqlash uchun avval maqsadni, so‘ngra til vositalarini tahlil qiling.

uslublarso‘z turlari
so‘zlashuvbetaraf
publitsistikbo‘yoqli
badiiysheva
ilmiyeskirgan
rasmiytermin
ibora
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf e’lon taxtasiga yangi xabar osishdan oldin o‘quvchi uni qayta o‘qiydi: kim o‘qiydi va nima uchun? Keyin u jargon so‘zni oddiy so‘z bilan almashtiradi. Ertasiga hech kim «bu nima degani?» deb so‘ramaydi.

Kim ishlatadi

Muharrirlar, korrektorlar va nutq yozuvchilar matnni chop etishdan oldin kimga mo‘ljallanganini o‘ylab shunday tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Shu hafta yozgan bir matningizni «kim o‘qiydi, nima uchun?» deb qayta o‘qing va bitta so‘zni o‘zgartiring.

Namunalar
Tahlil: «Aziz o‘quvchilar! Quyidagi jadvalda uch oylik natijalar keltirilgan» – murojaat va «quyidagi» so‘zi yozma, ilmiy-rasmiy ohang.
Tahlil: «Ha-ya, rosa zo‘r chiqdi-ku bu!» – undov, «-ya», «-ku», «rosa», «zo‘r»: oddiy so‘zlashuv.
Sinfda faoliyat

«Uslub detektivlari»: guruhlar aralash matn parchalaridan uslub izlarini (so‘z, bo‘yoq, ibora) topib, daftarga yozadi.

Mashq
1
Besh uslubdan qaysi biri asosan og‘zaki?
2
Funksional va emotsional-ekspressiv bo‘yoqning farqini bir misol bilan ayting.
3
«Mingboshi», «yov», «getdi» so‘zlarini turlarga ajrating.
4
Nega tahlilni avval maqsaddan boshlaymiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOg‘ir kitoblar tepaga qo‘yilsinmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →