ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Subyektiv baho qo‘shimchalari uslubiyati

Darslar 15 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A.Sh. Sobirov, Y.R. Odilov, G.Sh. Ziyodullayeva. Ona tili 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
15

Subyektiv baho ifodalovchi qo‘shimchalar uslubiyati

Darslik: 49–52-betlar
MaqsadSubyektiv baho qo‘shimchalarining ijobiy va salbiy ma’nolarini ajratish va uslubiy o‘rnini bilish.
Yangi so‘zlar
subyektiv baho shakli · form of subjective evaluationkichraytirish · diminutive (making smaller)erkalash · endearment-gina, -jon, -xon, -toy · suffixes -gina, -jon, -xon, -toy
Tushuntirish

Tilimizda -cha, -choq, -gina (-kina, -qina), -loq (-aloq), -jon, -xon, -toy kabi qo‘shimchalar bor; ular subyektiv baho shakllari yoki kichraytirish-erkalash qo‘shimchalari deyiladi. Bu qo‘shimchalar ot va sifatlarga qo‘shilib, so‘zlovchining narsaga ijobiy yoki salbiy munosabatini bildiradi. Kichraytirish shakllari (kitobcha, toychoq, qizaloq) o‘lchamning kichikligi bilan birga mehr, ba’zan esa nazar-pisand qilmaslik ma’nosini ham berishi mumkin. Erkalash shakllari (akajon, onaxon, o‘g‘iltoy, onaginam) mehr, hurmat, ba’zan esa ohangga qarab kesatiq ma’nosini bildiradi. Ilmiy va rasmiy matnda bunday shakllarga deyarli o‘rin yo‘q; ularning asosiy maydoni – jonli suhbat, badiiy asar va publitsistika.

Qo‘shimchaMa’noMisol
-jon, -xonerkalash, hurmatdadajon, onaxon
-ginaerkalashbolaginam
-cha, -choqkichraytirishuycha, qo‘zichoq
-toyerkalasho‘g‘iltoy
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bog‘chada ko‘ngilli bo‘lgan o‘quvchi kichik bolalarga mehr bilan murojaat qilib, erkalovchi shakllardan foydalanadi, bolalar jilmayadi. Biroq faoliyat hisobotini yozganda shu o‘quvchi oddiy shakllarni ishlatadi.

Kim ishlatadi

Bog‘cha tarbiyachilari, hamshiralar va bolalar kitobi mualliflari mehr bildiruvchi shakllarni ishlatadi, ilmiy va rasmiy matnlarda esa ularni qoldiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun odamlar mehr bilan aytgan bir so‘zni eshitsangiz, qaysi qo‘shimcha mehr bildirayotganini sezib qo‘ying.

Namunalar
Mehr: «Akajon, shu yoqqa o‘ting» – «Onaginam, charchamadingizmi?»
Kichraytirish: «Daftarcha stolda qoldi»; ohangga qarab salbiy ham bo‘lishi mumkin: «U yigitcha bilan gaplashib o‘tirma».
Sinfda faoliyat

«Shakl o‘yini»: o‘quvchi bir ot aytadi, juft unga mos subyektiv baho qo‘shimchasini qo‘shib, gap tuzadi.

Mashq
1
Subyektiv baho qo‘shimchalaridan to‘rttasini sanang.
2
«Qizaloq» va «kitobcha» so‘zlaridagi qo‘shimchalarni aniqlang.
3
«Bola» o‘rniga «bolajon» deyilsa, qanday ma’no qo‘shiladi?
4
Nega rasmiy hujjatda «ukajon» yoki «kitobcha» yozilmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliAholi ikki baravardan ko‘p oshdimi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →