Darslar 15 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A.Sh. Sobirov, Y.R. Odilov, G.Sh. Ziyodullayeva. Ona tili 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
15
Subyektiv baho ifodalovchi qo‘shimchalar uslubiyati
Darslik: 49–52-betlar
MaqsadSubyektiv baho qo‘shimchalarining ijobiy va salbiy ma’nolarini ajratish va uslubiy o‘rnini bilish.
Yangi so‘zlar
subyektiv baho shakli · form of subjective evaluationkichraytirish · diminutive (making smaller)erkalash · endearment-gina, -jon, -xon, -toy · suffixes -gina, -jon, -xon, -toy
Tushuntirish
Tilimizda -cha, -choq, -gina (-kina, -qina), -loq (-aloq), -jon, -xon, -toy kabi qo‘shimchalar bor; ular subyektiv baho shakllari yoki kichraytirish-erkalash qo‘shimchalari deyiladi. Bu qo‘shimchalar ot va sifatlarga qo‘shilib, so‘zlovchining narsaga ijobiy yoki salbiy munosabatini bildiradi. Kichraytirish shakllari (kitobcha, toychoq, qizaloq) o‘lchamning kichikligi bilan birga mehr, ba’zan esa nazar-pisand qilmaslik ma’nosini ham berishi mumkin. Erkalash shakllari (akajon, onaxon, o‘g‘iltoy, onaginam) mehr, hurmat, ba’zan esa ohangga qarab kesatiq ma’nosini bildiradi. Ilmiy va rasmiy matnda bunday shakllarga deyarli o‘rin yo‘q; ularning asosiy maydoni – jonli suhbat, badiiy asar va publitsistika.
Namunalar
Mehr: «Akajon, shu yoqqa o‘ting» – «Onaginam, charchamadingizmi?»
Kichraytirish: «Daftarcha stolda qoldi»; ohangga qarab salbiy ham bo‘lishi mumkin: «U yigitcha bilan gaplashib o‘tirma».
Sinfda faoliyat
«Shakl o‘yini»: o‘quvchi bir ot aytadi, juft unga mos subyektiv baho qo‘shimchasini qo‘shib, gap tuzadi.
Mashq
1
Subyektiv baho qo‘shimchalaridan to‘rttasini sanang.