Darslar 17 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A.Sh. Sobirov, Y.R. Odilov, G.Sh. Ziyodullayeva. Ona tili 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
shaxs-son qo‘shimchasi · person-number suffixsizlash · addressing as «siz» (formal)senlash · addressing as «sen» (informal)hurmat shakli · form of respect
Tushuntirish
Fe’lning shaxs-son qo‘shimchalari harakatni bajaruvchi shaxsni va uning sonini bildiradi, lekin nutqda ularning ko‘chma qo‘llanishi ham uchraydi. So‘zlashuv, badiiy va publitsistik nutqda birinchi shaxs ko‘plik shakli birlik o‘rnida kelib, kamtarlikni, ba’zan manmanlikni yoki kesatiqni bildiradi: «Bu masalani ertaga hal qilamiz» (bir kishi aytsa), ilmiy ishlarda esa muallifning «biz»i kamtarlik ifodasidir. Ikkinchi shaxsda -siz hurmat, ya’ni sizlashga, -san esa senlashga ixtisoslashgan. Hurmat yoki hurmatsizlikni kuchaytirish kerak bo‘lsa, ularga -lar qo‘shiladi: «Yaxshi o‘qibsizlar», «nega jim turibsanlar». Buyruq-istak maylidagi -ing qo‘shimchasi hurmatni bildiradi, ko‘pchilikka sizlab murojaat qilishda -inglar, senlab murojaat qilishda so‘zlashuvda -laring ishlatiladi. Uchinchi shaxsda hurmat bildirish uchun -lar qo‘shiladi: «Ustozim keldilar».
Namunalar
Kamtarlik/manmanlik: «Bu masalani ertaga hal qilamiz» – bir kishi aytgan, lekin «biz» shaklida; ilmiy ishda: «Biz tajribani uch marta takrorladik».