ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Undalmalar uslubiyati

Darslar 22 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A.Sh. Sobirov, Y.R. Odilov, G.Sh. Ziyodullayeva. Ona tili 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
22

Undalmalar uslubiyati

Darslik: 75–78-betlar
MaqsadUndalmalarning uslubiy bo‘yog‘ini, gapdagi o‘rnini va tinish belgilarini aniqlash.
Yangi so‘zlar
undalma · vocative (address)rasmiy murojaat · official addressundov so‘z · interjectiontinish belgisi · punctuation mark
Tushuntirish

Undalma gapda kimga yoki nimaga murojaat qilinayotganini ko‘rsatadi va so‘zlovchining unga munosabatini ham sezdiradi: xolis, rasmiy, mehrli, tantanavor yoki salbiy. Rasmiy uslubda undalma rasmiylik bo‘yog‘ini beradi: «Hurmatli Aziza Karimovna, Sizni ota-onalar yig‘ilishiga taklif etamiz». So‘zlashuv, badiiy va publitsistik uslubda esa u emotsional-ekspressiv bo‘yoqqa ega bo‘ladi: «Bolajonim, charchamadingmi?», «Ey ona tabiat, seni asraymiz». Undashni kuchaytirish uchun undov so‘zlar (hoy, ey) qo‘llanadi yoki undalma takrorlanadi. Undalma gap boshida bo‘lsa vergul yoki undov belgisi bilan, o‘rtasida bo‘lsa ikki tomondan vergul bilan, oxirida bo‘lsa oldidan vergul bilan ajratiladi. Gap o‘rtasida yoki oxirida kelganda undalmaning emotsionalligi odatda ortadi.

Bo‘yoqUndalma
rasmiyHurmatli direktor, …
mehrliQani, o‘g‘lim, bu yoqqa kel.
tantanavorAziz vatandoshlar!
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Gavjum maktab hovlisida o‘quvchi uzoqdan jamoasini chaqirib, avval ularga murojaat qiladi, keyin xabarni aytadi. Hamma o‘girilib, nima deyilishini diqqat bilan tinglaydi.

Kim ishlatadi

Boshlovchilar, operatorlar, xat yozuvchilar va o‘qituvchilar gapni murojaatdan boshlab, tinglovchining e’tiborini jalb qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun kimdir kimgadir murojaat qilganini eshitsangiz, murojaat so‘zi qanday munosabat bildirganini sezib qo‘ying.

Namunalar
Rasmiy: «Hurmatli direktor, ruxsat bersangiz, arizamni topshirsam.» Mehrli: «Qani, o‘g‘lim, bu yoqqa kel, birga o‘tiramiz.»
Oxirida va takror: «Seni kutdim, onajon, onajon!» Undov bilan: «Hoy, bolalar, to‘xtanglar!»
Sinfda faoliyat

«Murojaat kartochkalari»: o‘quvchi vaziyat (direktorga, buvisiga, do‘stiga) tanlaydi va mos undalma bilan gap aytadi.

Mashq
1
Undalma nimani bildiradi?
2
«Do‘stlar, bugun yig‘ilamiz.» gapida undalma qanday ajratilgan?
3
«Bugun, aziz mehmonlar, biz uchun bayram.» gapida undalmani va tinish belgilarini ko‘rsating.
4
Nega rasmiy xatda «Hoy, direktor» deb bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEski radiodan bepul energiya?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →