☰ Mundarija · Ona tili

Undalmalar uslubiyati

Darslar 22 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A.Sh. Sobirov, Y.R. Odilov, G.Sh. Ziyodullayeva. Ona tili 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
22

Undalmalar uslubiyati

Darslik: 75–78-betlar
MaqsadUndalmalarning uslubiy bo‘yog‘ini, gapdagi o‘rnini va tinish belgilarini aniqlash.
Yangi so‘zlar
undalma · vocative (address)rasmiy murojaat · official addressundov so‘z · interjectiontinish belgisi · punctuation mark
Tushuntirish

Undalma gapda kimga yoki nimaga murojaat qilinayotganini ko‘rsatadi va so‘zlovchining unga munosabatini ham sezdiradi: xolis, rasmiy, mehrli, tantanavor yoki salbiy. Rasmiy uslubda undalma rasmiylik bo‘yog‘ini beradi: «Hurmatli Aziza Karimovna, Sizni ota-onalar yig‘ilishiga taklif etamiz». So‘zlashuv, badiiy va publitsistik uslubda esa u emotsional-ekspressiv bo‘yoqqa ega bo‘ladi: «Bolajonim, charchamadingmi?», «Ey ona tabiat, seni asraymiz». Undashni kuchaytirish uchun undov so‘zlar (hoy, ey) qo‘llanadi yoki undalma takrorlanadi. Undalma gap boshida bo‘lsa vergul yoki undov belgisi bilan, o‘rtasida bo‘lsa ikki tomondan vergul bilan, oxirida bo‘lsa oldidan vergul bilan ajratiladi. Gap o‘rtasida yoki oxirida kelganda undalmaning emotsionalligi odatda ortadi.

Namunalar
Rasmiy: «Hurmatli direktor, ruxsat bersangiz, arizamni topshirsam.» Mehrli: «Qani, o‘g‘lim, bu yoqqa kel, birga o‘tiramiz.»
Oxirida va takror: «Seni kutdim, onajon, onajon!» Undov bilan: «Hoy, bolalar, to‘xtanglar!»
Sinfda faoliyat

«Murojaat kartochkalari»: o‘quvchi vaziyat (direktorga, buvisiga, do‘stiga) tanlaydi va mos undalma bilan gap aytadi.

Mashq
1
Undalma nimani bildiradi?
2
«Do‘stlar, bugun yig‘ilamiz.» gapida undalma qanday ajratilgan?
3
«Bugun, aziz mehmonlar, biz uchun bayram.» gapida undalmani va tinish belgilarini ko‘rsating.
4
Nega rasmiy xatda «Hoy, direktor» deb bo‘lmaydi?