Undalmalar uslubiyati
Undalma gapda kimga yoki nimaga murojaat qilinayotganini ko‘rsatadi va so‘zlovchining unga munosabatini ham sezdiradi: xolis, rasmiy, mehrli, tantanavor yoki salbiy. Rasmiy uslubda undalma rasmiylik bo‘yog‘ini beradi: «Hurmatli Aziza Karimovna, Sizni ota-onalar yig‘ilishiga taklif etamiz». So‘zlashuv, badiiy va publitsistik uslubda esa u emotsional-ekspressiv bo‘yoqqa ega bo‘ladi: «Bolajonim, charchamadingmi?», «Ey ona tabiat, seni asraymiz». Undashni kuchaytirish uchun undov so‘zlar (hoy, ey) qo‘llanadi yoki undalma takrorlanadi. Undalma gap boshida bo‘lsa vergul yoki undov belgisi bilan, o‘rtasida bo‘lsa ikki tomondan vergul bilan, oxirida bo‘lsa oldidan vergul bilan ajratiladi. Gap o‘rtasida yoki oxirida kelganda undalmaning emotsionalligi odatda ortadi.
| Bo‘yoq | Undalma |
|---|---|
| rasmiy | Hurmatli direktor, … |
| mehrli | Qani, o‘g‘lim, bu yoqqa kel. |
| tantanavor | Aziz vatandoshlar! |
Gavjum maktab hovlisida o‘quvchi uzoqdan jamoasini chaqirib, avval ularga murojaat qiladi, keyin xabarni aytadi. Hamma o‘girilib, nima deyilishini diqqat bilan tinglaydi.
Boshlovchilar, operatorlar, xat yozuvchilar va o‘qituvchilar gapni murojaatdan boshlab, tinglovchining e’tiborini jalb qiladi.
Bugun kimdir kimgadir murojaat qilganini eshitsangiz, murojaat so‘zi qanday munosabat bildirganini sezib qo‘ying.
«Murojaat kartochkalari»: o‘quvchi vaziyat (direktorga, buvisiga, do‘stiga) tanlaydi va mos undalma bilan gap aytadi.