ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Amaliy geografiya)

Urbanizatsiya va xalqaro migratsiya

Darslar 18–19 · 2 ta dars · Sh. M. Sharipov, V. N. Fedorko, N. I. Safarova, V. A. Rafiqov. Geografiya (Amaliy geografiya), 10-sinf, 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
19

Xalqaro migratsiya jarayonlari va muammolari

Darslik: 79–81-betlar
MaqsadXalqaro migratsiya turlarini, sabablarini, asosiy yo‘nalishlarini va oqibatlarini tavsiflash; migratsiya saldosini hisoblash.
Yangi so‘zlar
migratsiya · migrationimmigratsiya markazi · immigration centreemigratsiya o‘chog‘i · emigration sourcemigratsiya saldosi · net migration
Tushuntirish

Migratsiya – aholining bir hududdan boshqasiga doimiy yoki vaqtincha ko‘chishi. Hududiy ko‘lamiga ko‘ra tashqi (boshqa davlatga) va ichki (davlat ichida) migratsiya, muddatiga ko‘ra doimiy va vaqtincha (mavsumiy, vaxtali, mayatniksimon) turlari bor. Sabablar: iqtisodiy (ish va daromad qidirish – eng ko‘p tarqalgani), oilaviy, etnik va diniy, siyosiy (urush, inqirozlar) hamda ekologik. Hozirgi eng katta oqim rivojlanayotgan mamlakatlardan rivojlangan mamlakatlarga yo‘nalgan: AQSH eng ko‘p chet el tug‘ilganlarini qabul qiladi, Yevropada Germaniya, Buyuk Britaniya, Fransiya kabi davlatlar yirik markazlardir. Fors qo‘ltig‘i neft mamlakatlari ham ko‘plab mehnat muhojirlarini jalb qiladi. Migratsiya saldosi = kelganlar − ketganlar: musbat bo‘lsa immigratsiya markazi, manfiy bo‘lsa emigratsiya o‘chog‘i. Natijalar: qabul qiluvchi mamlakatda mehnat resurslari va madaniy xilma-xillik ortadi, lekin integratsiya qiyinchiliklari bo‘lishi mumkin; jo‘natuvchi mamlakat esa pul o‘tkazmalaridan foyda ko‘radi, ammo malakali kadrlarni yo‘qotishi mumkin.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Viloyat markazidagi universitetga boshqa tumanlardan ko‘p talaba o‘qishga keladi. Shahar yotoqxona, transport va ish o‘rinlari bilan ta’minlashi kerak, jo‘natuvchi hududda esa yosh kuch kamayadi. Ko‘chish ikki tomonga ham ta’sir qiladi.

Kim ishlatadi

Mehnat bozori tahlilchisi ko‘chish oqimini o‘rganadi, universitet yotoqxonasi mudiri joylarni rejalashtiradi, ish bilan ta’minlash xodimi vakansiyalarni taqsimlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Odamlar o‘qish yoki ish uchun boshqa joyga ko‘chishining beshta sababini yozib, ularni «itaruvchi» va «tortuvchi» omillarga ajrating.

Namunalar
ƒFormula
migratsiya saldosi = kelganlar − ketganlar
500 000 − 320 000 = +180 000
Bir yilda mamlakatga 500 000 kishi kelib, 320 000 kishi chiqib ketdi: saldo 500 000 − 320 000 = +180 000, ya’ni mamlakat shu yil immigratsiya markazi vazifasini bajargan.
DoimiymavsumiyvaxtamayatnikVaqtinchaMuddat bo‘yichamigratsiya
Tumandagi ishchilar har kuni 30 km uzoqlikdagi shaharga ishlash uchun borib, kechqurun qaytsa – bu mayatniksimon migratsiya (ichki, vaqtincha). Qishloqdagilar yozda ishlash uchun paxta yoki sabzavot dalalariga borsa – mavsumiy migratsiya.
Sinfda faoliyat

«Oqim xaritasi»: konturli dunyo xaritasida o‘qituvchi bergan 5 ta migratsiya oqimi (masalan, Janubiy Osiyo → Fors qo‘ltig‘i, Lotin Amerikasi → AQSH) strelka bilan ko‘rsatiladi va har biriga asosiy sabab yoziladi.

Mashq
1
Migratsiya turlarini muddatiga ko‘ra sanang.
2
Mamlakatga 800 000 kishi kelib, 650 000 kishi ketdi. Migratsiya saldosi necha? (Faqat son.)
3
Migratsiyaning asosiy sababi nima va nima uchun?
4
Malakali mutaxassislarning chetga ketishi jo‘natuvchi davlat uchun nima uchun salbiy hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKlon — aniq nusxami?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →