Xalqaro migratsiya jarayonlari va muammolari
Migratsiya – aholining bir hududdan boshqasiga doimiy yoki vaqtincha ko‘chishi. Hududiy ko‘lamiga ko‘ra tashqi (boshqa davlatga) va ichki (davlat ichida) migratsiya, muddatiga ko‘ra doimiy va vaqtincha (mavsumiy, vaxtali, mayatniksimon) turlari bor. Sabablar: iqtisodiy (ish va daromad qidirish – eng ko‘p tarqalgani), oilaviy, etnik va diniy, siyosiy (urush, inqirozlar) hamda ekologik. Hozirgi eng katta oqim rivojlanayotgan mamlakatlardan rivojlangan mamlakatlarga yo‘nalgan: AQSH eng ko‘p chet el tug‘ilganlarini qabul qiladi, Yevropada Germaniya, Buyuk Britaniya, Fransiya kabi davlatlar yirik markazlardir. Fors qo‘ltig‘i neft mamlakatlari ham ko‘plab mehnat muhojirlarini jalb qiladi. Migratsiya saldosi = kelganlar − ketganlar: musbat bo‘lsa immigratsiya markazi, manfiy bo‘lsa emigratsiya o‘chog‘i. Natijalar: qabul qiluvchi mamlakatda mehnat resurslari va madaniy xilma-xillik ortadi, lekin integratsiya qiyinchiliklari bo‘lishi mumkin; jo‘natuvchi mamlakat esa pul o‘tkazmalaridan foyda ko‘radi, ammo malakali kadrlarni yo‘qotishi mumkin.
Viloyat markazidagi universitetga boshqa tumanlardan ko‘p talaba o‘qishga keladi. Shahar yotoqxona, transport va ish o‘rinlari bilan ta’minlashi kerak, jo‘natuvchi hududda esa yosh kuch kamayadi. Ko‘chish ikki tomonga ham ta’sir qiladi.
Mehnat bozori tahlilchisi ko‘chish oqimini o‘rganadi, universitet yotoqxonasi mudiri joylarni rejalashtiradi, ish bilan ta’minlash xodimi vakansiyalarni taqsimlaydi.
Odamlar o‘qish yoki ish uchun boshqa joyga ko‘chishining beshta sababini yozib, ularni «itaruvchi» va «tortuvchi» omillarga ajrating.
«Oqim xaritasi»: konturli dunyo xaritasida o‘qituvchi bergan 5 ta migratsiya oqimi (masalan, Janubiy Osiyo → Fors qo‘ltig‘i, Lotin Amerikasi → AQSH) strelka bilan ko‘rsatiladi va har biriga asosiy sabab yoziladi.